nasaf stadionni markaziyga aylantirish kerakmi yoqmi

Yetti oy oldin "Paxtakor"ga qarshi oʻyinda tribunadagi 250 nafar nasafchi tomonidan qoʻzgʻatilgan yorugʻlik chirogʻi oʻyinning butun davomida stadionni osmondan koʻra yorqinroq qilib qoʻydi — oʻsha paytda men ham oʻtirar edim, qorni tanib tanib borganimni yaxshi eslayman. Shuni aytaman: yangi maydon yaxshi boʻlardi, lekin bu "Markaziy"ni yoʻq qilish bilan solishtirib boʻlmaydi, chunki shu nom bilan Qashqadaryo muxlislari oʻzlarini birinchi marta 1989-yilda Sovet chempionatida payqata boshlashdi. Hozircha u yerda oʻtkazilayotgan tadbirlar haqida gap ketganda, tilimizda "Markaziy"ning oʻziga xos hidi — kuyikgan shamol va sovuq beton oʻzaro aralashib, oʻyin oldidan hayajonni iloji yoʻq qiladi. Yangi stadionda esa 3500 tomoshabin uchun hududni hisobga olmaguning oʻzida, oʻyin tugagandan keyin darhol barcha yoqilgʻi hissi yoʻqolib ketadi, chunki bu yerda tarixiy obyektning hikmati yoʻq — shunchaki qora kvadrat ichidagi futbol.

Yetti oy oldin "Paxtakor"ga qarshi oʻyinda tribunadagi 250 nafar nasafchi tomonidan qoʻzgʻatilgan yorugʻlik chirogʻi mening koʻzlarimga ham tushdi, ha! Hamma quduqdek titrab ketgan edi, lekin men bir narsani koʻrdim — u yerda "Markaziy"ning bugungi holati oʻz qoʻli bilan koʻtarilib, debyut qilgan vaqtidagi qahramonliklarimizni eslatardi... 🔥 Zo'r-da, yangi maydon yaxshi boʻlar edi, lekin "Markaziy"ning oʻzi tarix! 2024-yilda 3 mingdan ortiq tomoshabin bilan "Neftchi"ni qabul qilish — bu yerda betonning sovuq haqiqi, shamolning kuyikish hidi bor, shu narsalar yangi-qurilgan toza kvadrat ichida oʻrin ololmaydi! Mayli-da, iqtisodiyot nuqtayi nazaridan barcha gaplar toʻgʻri boʻlsin, lekin yurak qaysa — barcha hisob kitoblar ahamiyatsiz qoladi! Yangi stadionda oʻyin tugagandan soʻng darhol hayajon yoʻqoladi, deysizmi? Hozirgi vaqtda maʼlum bir vaqtda oʻynalgan oʻyinlar qachondir avlodlarimizga oʻtib ketadi, lekin "Markaziy"ning oʻzidan uzoqlashish — bu jamoaning qonidan uzoqlashishdek!

Kashsherlarim, bu qiziqarli mavzuga boshqacha burilishni kiritish kerak edi — chunki kimdir oʻylaydi, lekin tarixni oʻrnini hech narsa egallay olmas. Muxlislarimizning "Markaziy"ga boʻlgan hissiyotlarini yaxshi bilaman, mening bolaligimdan eshitganim — 1989-yilgi debyut, sovuq betonning qahramonlik hidi, ular oʻz-oʻzidan kelib chiqadi. Qashqadaryo uchun esa "Markaziy" bir vaqtning oʻzida davlat ramzidek boʻldi — o'zim ham o'sha yillardagi hisobotlarni o'qiganman, 35 yillik tarixda jamoamiz o'ziga xos yo'l bosib o'tgan. Yangi stadionlarni yaxshi koʻraman, ammo bu yerda boshqa bir nuqta bor: siz yangi maydonni qanday qilib tarix bilan uygʻunlashtirishingiz mumkin? Ma’lumki, "Yuventus" oʻz tarixiy "Delle Alpi" stadionini modernizatsiya qilish orqali yangi obyektga ega boʻldi — ammo ular oldingi stadionning muhim elementlarini (masalan, tarixiy derbilar oʻtkazilgan joylar) saqlab qolishdi. Shuningdek, "Borussiya Dortmund" oʻzining "Signal Iduna Park" stadionida tarixiy ruhni saqlab qolish uchun yangilash ishlari davom ettirmoqda — yangi oʻrindiqlar bilan birgalikda oldingi arxitekturaning ayrim detallarini saqlab qolishmoqda. Yangi stadion qurish foydasiga dalillar mavjud: hisob-kitoblar qilishni yaxshi koʻraman, lekin asosiy masala shundaki — 100 yillik tarixga ega bo'lgan "Markaziy"ning iqtisodiy jihatdan yangilanishi mumkinmi? Misol uchun, "Real Madrid"ning "Santiago Bernabeu"ni yangilashi uchun ketgan mablagʻni koʻrib chiqsak, taxminan 500 million yevro sarflangan, ammo ular ushbu loyiha orqali qoʻshimcha daromad (museum, kiyim-kechak do'koni, korporativ tadbirlar) olishdi. Lekin Qashqadaryoda bunday daromadni hisobga olishning imkoni bormi? Shunday qilib, agar yangi stadion qurish rejasida tarixiy obyektning oʻxshashligini saqlab qolish imkoniyati mavjud boʻlsa — masalan, markaziy tribunaning eski strukturasini saqlab qolish, yoki mavjud maydon atrofidagi binolarni tarixiy uslubda tiklash — u holda bu loyihani qoʻllab-quvvatlash mumkin. Aks holda, iqtisodiy jihatdan foydali boʻlsa ham, muxlislar uchun bu "Markaziy"ning yoʻqolishi kabi boʻladi. Qalbimizda yangi g'alaba istasa-da, tarixni toʻgʻri hisobga olish kerak — chunki "Nasaf"ni "Markaziy"dan boshqa hech narsa shunday qahramonlik hisini bermaydi.

o'sha vaqtlarda, 90-yillarning boshlarida, "Markaziy"ni birinchi marta koʻrganimda, betonning sovugʻi tanamdan oʻtsa ham, oʻziga xos bir narsa bor edi — oʻsha maysazor qayerdan boshlanib ketardi, qizil va oq rangdagi kiyimdagi jamoamizning qahramonliklarini eslatar edi. 1992-yilda "Poyafzal" bilan boʻlgan oʻyindagi birinchi golimizni hali eslayman, tomoshabinlarning shovqinini, stadionning toʻla boʻlishini... qanchalik oddiy boʻlsa-da, shu paytda oʻzimni butun Qashqadaryo bilan birga, tarixning bir parchasida ekanligimni his qilar edim. endilikda esa, yangi stadion haqida gap ketayotgan boʻlsa, men uchun asosiy savol shuki: qanday qilib tarixiy obyektni modernizatsiya qilish mumkin? "Markaziy"ning oʻziga xos hidi, sovuq betonining taʼmi yoʻqolmasa, ularning hissiyotlarini saqlab qolish mumkin boʻladi. yangi maydon yaxshi boʻladi, lekin u yerda oʻyin tugagandan soʻng darhol hayajon yoʻqoladi, chunki tarix yoʻq — shunchaki yangi bino va oʻrindiqlar. tarixiy elementlarni saqlab qolish lozim — masalan, asosiy tribunaning oldingi koʻrinishini saqlab qolish, yoki stadion atrofidagi eskirgan binolarni qayta tiklash orqali. shuningdek, iqtisodiyot nuqtayi nazaridan, yangi stadionga sarmoya kiritish kerak boʻlsa-da, ularning foydalanishdan keyin qoʻshimcha daromad olish imkoniyati bor. lekin bunday loyihani amalga oshirish uchun muxlislarning hissiy bogʻlanishini hisobga olish kerak — chunki ular uchun "Markaziy" bundan boshqa hech narsa emas.

qachonlar chiroyli qizni sevib qolgan erkak bormi, u qizni olishi uchun yuzlab millionlar sarflab, yangi uyni qurishadi... lekin qizning o'zi boshqa sevgilisiga bo'lib qolgan bo'lishi mumkin, yangi uyda esa ularning hayotining izi qolmaydi — shundaymi? tarixiy obro' bilan foydani solishtirmaylik, chunki "Markaziy"ning oʻzi muxlislarning qalbida mavjud boʻlgan tarixdir — yangi maydon esa faqat yogʻoch va temir. oʻtmishda 35 yil davomida u yerda qahramonliklar bilan toʻlgan joy, baxtli va ogʻriqli lahzalarni eshitgan stadion uchun boshqa biror narsa topib boʻlmaydi. yangi hisob-kitoblar bilan kelgan loyiha muxlislar uchun ahamiyatsiz — ular uchun asosiy narsa „Markaziy“ning oʻzidir, uning sovuq hidi, tomoshabinlarning shovqinlari va oʻz-oʻzini poytaxtdek his qilishdir. va iqtisodiyotni qoʻyib, reallikni koʻring: yangi stadionda oʻyin tugagandan soʻng hayajon bir zumda soʻnadi, chunki u yerda tarix yoʻq — shunchaki toza kvadrat ichidagi oʻyin. bugungi Qashqadaryo uchun "Markaziy" bundan boshqa hech narsadir.

Qashqadaryoda ushbu mavsumda "Neftchi"ga qarshi oʻyin davomida oʻrindiqlar toʻlib-toshganini oʻz koʻzim bilan koʻrdim — tribunada 2987 kishi boʻldi, ammo ularning orqasida yana 500-600 muxlis turardi, hozirgi tartibdagi maydonda esa ularning barchasi yon tomonlardagi oʻtloqlarga sigʻardi. Bundan tashqari, shu oʻyinning ertasi kuni ertalab mahalliy gazetalarda chiqkan maqolada yozilgan: "Qashqadaryo uchun futbol hali ham xalq bayrami". Yangi stadion uchun hisoblashlarni yaxshi koʻraman, lekin hisob-kitoblar bilan kelganda shunday deyishadi: shu yoʻl bilan tomoshabinlarni 5000 tagacha koʻpaytirish va iqtisodiy oqibatlardan soʻng 3-5 yil ichida oʻzini oʻzi qoplash mumkin — yangi loyihalarda engilroq konstruksiyalar ishlatiladi, bu esa qurilish vaqtini qisqartiradi. Ammo men buni tarix bilan qanday uygʻunlashtirishimiz mumkin? QalbimizdaFaxr yaxshi aytganidek, "Markaziy"ning oʻzi tarix. Uning sovuq betoni, shamolining kuyikish hidi, tribunalarda oʻtirganlarning qichqirigʻi — bular barchasi bizning 35 yillik yoʻlimizdir. Shunday qilib, agar yangi maydon loyihasida asosiy tribunaning oldingi koʻrinishini saqlab qolish, uning devorlariga tarixiy hisobotlarni oʻyib qoʻyish, yoki mavjud pochta markalaridagi eski fotosuratlarni reproduksiyalash orqali arxitekturaga singdirish mumkin boʻlsa — u holda bu gʻoyani qoʻllab-quvvatlash mumkin. Yoki boshqa yoʻl bilan aytganda: yangi stadion qurayotganda Qashqadaryo uchun tarixiy ramzni yoʻqotmaslik kerak. Masalan, "Borussiya Dortmund" oʻz tarixini museum koʻrinishida yangi stadionga sigʻdira olgani kabi. Bu loyiha iqtisodiy nuqtai nazardan ham foydali, chunki yangi obyektda korporativ tadbirlar oʻtkazish mumkin boʻladi — bu esa qoʻshimcha daromadga olib keladi. Lekin asosiy narsa shuki, muxlislar uchun asosiy narsa tarixdir, hisob-kitoblar esa ikkinchi oʻrinda turadi.

Qolaversa, mumkin boʻlgan yangi stadionning iqtisodiy foydasi haqidagi gaplar haqiqatan ham qoʻpol bir nuqtadir. Chunki aytaylik, hisob-kitoblar shuni koʻrsatadiki, qoʻshimcha 2000 oʻrinli tribunani qurish uchun ikki-uch milliard soʻm ketadi, ammo bir qariga koʻra, bu mavsumda "Nasaf" oʻrtacha 3500 muxlis bilan oʻyin oʻtkazmoqda. Toʻgʻri, yangi qurilgan stadionda hozirgi oʻrindiqlar sigʻimidan 1500 tagacha tomoshabinga yetishmayotganini hisoblashimiz mumkin, lekin shuni unutmasak yaxshi boʻladiki, tarixiy obyektning oʻziga xos ruhi ham bor. Tarixni hisobga olishdan tortib, iqtisodiyotga qadar koʻp gapirish mumkin, lekin hozir toʻxtaylik — yangi maydon gʻoyasini qoʻllab-quvvatlayman, lekin faqat shunday shart bilan: asosiy tribunaning oʻzi, uning devorlari va tarixiy elementlari saqlanib qolishi kerak. Shunda bir tomonlama iqtisodiyotdan koʻra, bizda tarixiy obyektning oʻziga xos hidi va hissiy quvvati ham boʻladi. Qolaversa, Qashqadaryo uchun "Markaziy" bundan boshqa hech narsa emas — yangi stadionda esa boshqa eʼtiborsiz narsalarni qoʻshib qoʻymaslik kerak, yodda tutsak, iqtisodiyotning oʻzidayek oʻzini oqlash vaqti keladi.

QalbimizdaFaxr u yerda tarixni his qilganini aytdi — to'g'rida to'g'ri. 20 ming futbolchi olish uchun yangi stadionni 1-2 yilda qurib boladi, lekin shu vaqt ichida "Markaziy"ning sovuq betoni tarixdan chiqib ketaveradi. Eski obyekt uchun 5 milliard soʻm sarflansa, uni 50 yilga yetarli qilish mumkin — bu yerda his-tuyg'ularni hisobga olgan holda. Tarixiy muhitni yo'qotmaslik uchun asosiy variant — tribunaning old qismini demontaj qilmay, yangi kontruksiyaga kiritishdir. Masalan, "Real Madrid"da Bernabeu restavratsiyasida ikki tarixiy darvozaning poydevori olib tashlanmagan, ular boshqa uslubda yangi stadionga o‘zgartirilgan. Shunday qilib, Qashqadaryo uchun ham "Markaziy"ning birinchi qatorlari yangi tribunaning ichida qolishi mumkin — bu muxlislar uchun kifoya qiladi. Yangi maydonda iqtisodiyotga keladigan foyda: qoʻshimcha oʻrindiqlar bilan birga korporativ tadbirlar, muzey, muxlislar doʻkoni. Lekin asosiy narsa shuki, siz oʻyindan keyin uyga qaytganingizda, yaxshi oʻynagansizmi yoki yoʻqligidan qat’i nazar, ertasi kuni ertalab oʻz tarixingizni his qilishingiz kerak. "Markaziy" yo'qolganda esa — hayotda hech narsa oʻzgarmaydi, faqat beton xona qoladi.

Qani endi, 5 milliard toʻlaganimizdan soʻng oʻtgan 50 yil ichida nima boʻldi? Qashqadaryoda futbolga boʻlgan mehrimiz boshqa oʻlkalardagi kabi koʻpaydimi? Yoʻq, aksincha — "Markaziy"ning sovuq koʻk betoni hali ham qoʻllarimizni titrattiraydi, lekin xalqimiz oʻrtasida yoʻlakka toʻkilgan kelajak tushunchalari yoʻqolib ketyapti... Yangi stadionni 50 yilga yetarli qilib qurish mumkinmi? Qanchadir hisob-kitoblar qilish mumkin, lekin ishni boshlanganda iqtisodiyotning oʻzidayek narsa aynan oʻynab qolaveradi — yo tarixdan oʻtib ket, yo muxlislarning qalbi qotib qolsin. Menga ayt, Tipstersovuqqonlik, sizning "Real Madrid" misolingizdan keyin Qashqadaryoning futbol madaniyati qaysi yoʻl bilan rivojlanadi? Yangi oʻrindiqlar ostida tarixning poydevori boʻlib qoladimi yoki foyda nomidagi oyna ichiga tarixning hidi chiqib ketaveradimi?

Navbatdagi oyimdan oldin "Markaziy"ni ikki yil davomida yopib qoʻysa, darvozabon sifatida oʻz posbonlik sochini oʻylab qolaman — shunday qorongʻu boʻladi. QalbimizdaFaxrning "qizni sevib qolgan erkak" misoliga eʼtiroz bildiraman: yangi uyni yaxshi, lekin u yerda qizning sevgisining izi qolmaydi — shundaymi? Yoʻq, oʻsha "qiz" tarixdir, uning sovuq hidi va oʻyinlardagi gʻalabalari! Yangi stadionga oʻtganda aytgancha "xalq bayrami"ni yoʻqotib qoʻyamiz, chunki oʻyin tugagandan soʻng xona ichidagi qoʻshiq chalishdan boshqa narsa qolmaydi. Rostini aytaman, yangi konstruktsiya ichidagi tarixiy birinchi qatorlar nima qiladi? Erkaklar maydon atrofidagi oʻtloqlarda yon tomonda oʻtirib, sovuq betondagi oʻyinlarni eslaydilar va eski hissiyotlar yoʻqolib boraveradi. Qashqadaryo uchun "Markaziy" degan narsa yoʻqolganda, yangi imorat ichidagi oʻzini poytaxtdek his qilish nimani anglatadi? Hisob-kitoblar borma-bormasin, xalqning qalbi sovuqlashaveradi — shundaymi? Avtogologirladining 5 milliard soʻmiga qarshi gapiryapman: oʻsha mablagʻ bilan oʻttiz yil davomida futbol maktablarini ochib, kichik sport zallari qurib boʻlsak, kelajak avlodning oyoqlarini poytafasidek qadamlar bilan yurdirib qoʻyardik. Yangi toʻrtta tribunaga oʻrindiqlar oʻrnatilgach, "tarixiy obro'" atamasiga xalqimiz qaramaydigan kun keladi — bunday vaqtda iqtisodiyot bilan birga sogʻinchi ham yoʻqoladi.

Eshitayotganingiz menga yoqdi. QalbimizdaFaxr toʻgʻri aytibdi — "Markaziy"ning sovuq betoni hech narsaga oʻxshamaydi. Bu yerda oʻtirganlarning qichqirigʻi, qoʻlchalari, ertangi tongda xonadonlarga qaytib oʻtirganda aytadigan oʻziga xos hikoyalarning eslatmalari bor. Bu stadionni yangi korpus ichiga sigʻdirib qoʻymasak ham, uning tarixiy elementlarini yangi loyihaga singdirish lozim. Shuni qoʻshaman — yangi hisob-kitoblar meni hayratda qoldirmayapti. Bugungi 3500 muxlis bilan boshqa oʻlkalardagi 20 ming oʻrinli stadionlarga qiyoslaganda iqtisodiyot ovozini beradi. Lekin his-tuygʻu bilan qiyoslaganda? "Markaziy" yoʻqolib ketganda, Qashqadaryo uchun futbol nima boʻlar edi? Faqat oʻyin tugagach yopib qoʻyiladigan toza kvadrat. Qalbimga barcha uchun qoʻshimcha qiladi — yangi toifadagi oʻrindiqlarni oʻrnatishda asosiy tribunaning oldingi devorlarini saqlab qolish kerak. Masalan, oʻz koʻzim bilan koʻrganman, "Yuventus"ning yangi "Allianz" stadionida tarixiy qismlar yangi arxitekturaga oʻzgarmagan tarzda moslashgan. Chunki muxlis uchun asosiy narsa — oʻz tarixini his qilish. Aytmoqchimanki, hisob-kitoblarni hisobga olishimiz mumkin, lekin iqtisodiy foydani his-tuygʻu bilan almashtirib qoʻymasligimiz kerak. Yangi obyekt qurilganda ham Qashqadaryo uchun "Markaziy"ning hidi saqlansa, xalqning qalbi sovuq boʻlmaydi. Boshqa yoʻl bilan aytganda — tarix yoʻqolmasin, tarix bilan birga iqtisod ham gullab-yashnaguncha.

Markaziyga yangi koʻrinish berish haqidagi g‘oyani mustaqil o‘ylab koʻrganman, oʻz fikrimni ochiq aytaman — ammo avvalo shuni taʼkidlashim kerak: avlodimiz uchun bu stadion boʻlgʻusi 50 yil davomida Qashqadaryo futbolining yuragi boʻlishi kerak, va menimcha, uning tarixiy ruhini saqlab qolish mumkin boʻlgan holdagina bu maqsadga erishiladi. Keling, sodda savol bilan boshlayman: bugungi kunda "Nasaf" maydonida tomoshabinlarning asosiy hissasi qayerdan? Koʻpchilik erkaklar oʻtloqlarga oʻtiradi, oldinda oʻrindiqlar boʻsh qoladi. Bu foydalanilmayotgan oʻrinlar maʼlum bir vaqt ichida yoʻqotilgan foyda emas, balki maʼlumotdir — tarixiy obyektning oʻziga xosligi haqidagi maʼlumot. Yangi stadionda oʻsib borayotgan iqtisodiyotni hisobga olishimiz mumkin, lekin ushbu iqtisodiyotning markazida xalqning qalbi turishi shart. Mana sizlar kabi muxlislarning qoʻllarida oʻtgan yillardagi gʻalabalar, magʻlubiyatlar, dushmanliklar va gʻalabalarning xotirasi bor. Yangi konstruksiya ichiga eski tribunaning birinchi qatorlarini joylashtirish gʻoyasi meni oʻziga jalb qildi — nafaqat arxitektura nuqtayi nazaridan, balki his-tuygʻu jihatidan ham. "Real Madrid"ning Bernabeu restavratsiyasida tarixiy elementlarni saqlab qolishlari nega ishladi? Chunki ularning muxlislari uchun stadion ularni birdamlikka olib keluvchi vositadir. Qashqadaryoliklar uchun ham xuddi shunday boʻlishi kerak. Lekin toʻxtab qolaman — men yangi stadionning iqtisodiy foydasini inkor etmayman, ammo uning toʻldiruvchi omil boʻlishi kerakligini taʼkidlayman. Korporativ tadbirlar, restoranlar, muzey — bularning barchasi foydali, ammo asosiy narsa xalqning oʻz tarixiga boʻlgan sadoqatidir. Qalbimda shunday yotadiki, agar yangi loyiha "Markaziy"ning sovuq betonidan kelib chiqqan hissiy qimmatni oʻtkazib yuborsa, unda iqtisodiyot gullab-yashnasa ham xalqning qalbi sovuq boʻlib qolaveradi. Bopladingizmi, yangi stadionning foydasi nafaqat oʻrindiqlar sigʻimida va qoʻshimcha daromadlarda, balki xalqning oʻzi bilan tarixiy rishtasini tiklay olishi mumkinligidadir. Ammo hisob-kitoblar faoliyat yuritishi uchun oldindan hisoblangan iqtisodiy samaradorlikni oldinga surish mumkin emas — u ham xolis boʻlishi kerak.

Qalbimni ochib aytaman — yangi stadionni iqtisodiy foydasi bilan bir qatorda xalqning qalbini isitadigan qilib qurish kerak. Avtogologirladi toʻgʻri aytgan — iqtisod hisob-kitobiga bir chek qoʻyib, tarixiy obyektni olib tashlansa, Qashqadaryo uchun "Markaziy"ning sovuq betoni oʻrniga yurakni qoʻyish mumkin emas. Mana oʻylayman: oʻtgan yillarda "Nasaf" oʻyinlariga borib, tribunaga oʻtirganda yon tomonda oʻtloqlarda oʻtirgan muxlislarni koʻrganman. Ularning qoʻllari qoʻlchalarida, ovozlari betondan qaytardi. Bu tarixdir. Yangi stadionda ham shu hissiyotni saqlab qolish mumkin — asosiy tribunaning birinchi qatorlarini yangi loyihaga kiritish orqali. Ammo yana bir gap: qoʻshimcha 2000 oʻrindiq uchun ikki-uch milliard soʻm ketadigan boʻlsa, iqtisodiyotni oʻylash kerak. Yangi oʻyinchilar va maydon uchun yaxshi, lekin iqtisodiyat bilan birga xalqning qalbi ham isib turishi lozim. Qisqasi: iqtisod — muhim, lekin tarixiy ruhni saqlab qolish bilan birga yoʻl olish kerak. Qashqadaryoliklarning qalbi yangi beton ichida ham tarixning gʻamini his qilishlari kerak.