Arsenalni qandaydir vaqtlardagi eng yaxshi Angliya jamoalaridan biri deb hisoblash…

O'yinga kelibdi 1989-yilgi mavsum shunchalik ulug' ediki, bu kunlar kabi "yangi qoidalar bilan o'ynab qolganlar" degan hikoyaga hatto iz ham qolmagan. 73 ochko, chempionlik, 15 ta durang — bu raqamlarga bugungi kunlarda hech kim hamda orzusida ham yetisha olmaydi, chunki Premer liganing o'zgarishi shu darajaduki, bir vaqtlar himoyadagi 35 ta o'tkazib yuborish bilan ikkinchi o'rin egasi bo'lgan jamoa bugun ularning hamidan ko'ra ko'p o'ynaganini ko'rsatardi. Shunday jamoa edi ulug' — ular hech qachon davomli mag'lubiyat yo'llariga tushib qolmasdilar, lekin bu ularga "o'tkir" bo'lgani uchun emas, balki 15 ta durang bilan chempionlikni o'zlari bilan olib ketganlari uchun. Bugun esa darvozabonlarni o'zgartirib yuborishdan boshqa yechim yo'q, chunki ularning aslidadan "qanotlardagi himoyachilari" endi boshqa ishlarga majbur edilar.

Qani endi, qanaqa mo''jiza edi bu 1989-yil Arsenal! 73 ochko bilan chempion bo'lish — qandaydir xayolotdek, lekin haqiqat! 15 ta durang, 1 ta mag'lubiyat — qaysi jamoa shunday ajoyiblikka erishgani bormi? Bugun esa oʻz jamoamizni tomosha qilayotganimda, ancha vaqt oʻtib, shunday narsa: ular aslida himoyada shu qadar mustahkam ediki, qoʻrqmas edilar. Har bir oʻyinda yurakdam chizib yuborardilar, chunki oʻtgan yoʻqotishlar soni boʻyicha ikkinchi oʻrinda boʻlishlariga qaramay, chempionlikni qoʻlga kiritishdi. 73 ochko — bugungi vaqtda bu sonni eshitibgina qoʻrqasiz, lekin oʻsha yillar uchun bu NARIGA ayolning sochini yulib olishdek edi! Arsenalning oʻsha oʻyin uslubi — hech kimdan qoʻrqmas, oʻzini himoya qilishni biladigan jamoa edi. Qandaydur qoidalar oʻzgarib, toʻpga egalik qilish ham yangi tushunchaga aylanganida, oʻsha jamoaning shunday ajoyib xislati saqlanib qolishini istarsanmi? Balki yoʻq, lekin oʻsha yillarning ruhi shunday edi — hech kimdan qoʻrqma, oʻz-oʻzingdan yuqoriga koʻtaril! Bugungi Arsenal shunday bormi? Yoʻq, lekin oʻsha mavsumdagi shunday yurakli, maydonni butunlay oʻrab olgan jamoa nafaqat chempionlikni, balki kelajak avlodlarga iz qoldirib ketganini soʻrashadi...

Sen hech qachon oʻsha 1989-yilgi Arsenaldek jamoani koʻrmagandirsan, chunki u butunlay oʻziga xos edi. 73 ochko bilan chempion boʻlish — bu oʻsha yillarning oʻziga xosligini koʻrsatadi. Shu mavsumda "Canon doktori" Jorj Grahamning taktikasi nafaqat zahirali, balki toʻp yoʻqotishlar boʻyicha ikkinchi oʻrinda boʻlish (35 ta yoʻqotish) bilan shugʻullanardi, ammo bunga qaramay, ularda oʻsha davrning eng yaxshi himoyasini koʻrish mumkin edi. Bugungi oʻzgarishlarga qaramay, oʻsha mavsumdagi Arsenalning asosiy quvvati haqida oʻylab koʻring: ular raqiblarini toʻxtatishda deyarli hech qanday oʻtkir vaqtlarni oʻtkazmasdilar. Har bir oʻyinda oʻzini himoya qilishni bilgan jamoaga qarshi hech kim qoʻrqmasdi. Qaysi jamoa shunday yaxshi himoya qila oladi? Bugungi Premer ligada bunday futbolni oʻynashga vaqt ham yoʻq. Oʻsha mavsumning boshqa bir nuqtasi — 15 ta durang. Hamma biladiki, hozirgi vaqtda jamoalar koʻproq xavfli oʻyinlar oʻtkazishga majbur. Lekin oʻsha yillarda duranglar orqali chempionlikni qoʻlga kiritish mumkin edi. Bu esa jamoaning oʻyin uslubini koʻrsatadi: ular himoyaviy maydonni yaxshi oʻrab olishardi, ammo oldinga chiqish uchun vaqtlarini hisobladilar. 73 ochko bilan chempionlikni qoʻlga kiritish hozirgi vaqt uchun gʻoyib boʻlib ketgan ideal edi. Shuningdek, oʻsha vaqtda yoʻqotishlar soni boʻyicha ikkinchi oʻrinda boʻlish (chunki chempion sifatida birinchi oʻrinni egallash mumkin emas edi) ham oʻziga xoslik edi. Buni hisobga olish kerak — oʻsha yillar uchun bu ajoyib natija edi. Oʻshanda ham, hozirgi vaqtda ham, yuqori natijalarga erishish uchun turli xil taktikalar mavjud. Lekin oʻsha mavsumdagi Arsenal hech qachon takrorlanadigan boʻlmas — ular oʻziga xos edi va bu oʻziga xoslikni unutishning iloji yoʻq.

o'zim uchun aytganimni eslayman, mening futbolni maydonda uchratgan birinchi mavsumim edi o'sha 89-yil. shunday ediki, uyimizda radio o'chirilib, televizorning ovozi eshitilib turardi, faqat nafas olishdek, shu 3-4 so'zgina. lekin o'sha kunda tug'risi nimalar bo'layotganini bir-biriga aytish yetarli edi — birinchidan, 73 ochkoni eshitib bir zahar, "qani endi, bunday qila olishadimi?" deb o'ylar edim. ikkinchidan, shunday 15 ta durangning yig'ini... shuning uchun ham hozirgi vaqtda qandaydir mezonlarga qarshi chiqib, "bu hamjamoa edi, u bilan boshqa hech kim teng emas" deganikimga ishonaman. o'sha mavsumdagi himoyaning qanchadir mustahkam ekanligini aytmagan yigitlarimizga yuqori hisoblanadi. 35 ta o'tkazib yuborish bilan chempion bo'lish — bu bugungi vaqtda aytiladiganidek "yoki maxsus taktika yoki o'yin uslubi" degan gaplar bilan cheklanib qolmasdi. o'sha vaqtlardagi maydonlar, maydonlaridagi o'tlar va qor, musht, shuningdek, raqiblarning boshlari bilan ham kurashishga majbur bo'lganlar edi. ammo bunga qaramay, shunday raqamlarni qo'lga kiritishdi — bu yerda nafaqat o'yinlar, balki klubning ruhi ham yotardi. xullas, kelajak avlodlar uchun o'sha mavsumning oʻzi tarixdir, lekin uning qadrini bilish uchun esa o'sha vaqtlarda tug'ilgan bo'lish kerak emas. sababi, o'sha yillarda futbol shunchaki oʻyin emas, balki hayotning oʻziday edi.

qani endi, 73 ochko bilan chempion bo'lgan jamoani "eng yaxshi" deb hisoblash uchun kimningdir ovozini so'rash kerak edi? ularning 15 ta durang bilan chempion bo'lgani aslida shunday "eng yaxshi"likka xalosmas — faqatgina o'sha davrning qoidalariga koʻra vaqtni o'tkazib yubormasliklari uchun ishlab chiqilgan taktikali taktikalar edi. bugungi vaqtda raqiblarni oldinga o'tkazib, keyin esa oʻtkir qarshi hujumlarga oʻtadigan jamoadir — oʻtkirlikda yetakchilik qiladi, himoyada esa chidash bilan vaqtni oʻtolishadi. 89-yilgi Arsenal esa shunchaki oʻz vaqtlarida qoʻrqib yurganmi? yo'q, ular maydonni toʻsib qoʻyishni bilardilar, lekin oʻtkirlikni ham unutmaganlar — faqatgina ularning oʻtkirligini boshqa yoʻl bilan koʻrsatishardi: himoya chizigʻini mustahkamlab, darvozabonni esa "oxirgi qal'a" qilib qoʻyishardi. va shu oʻtkirlikka qaramay, ular magʻlubiyatga uchramadilar — buni qaysi hozirgi jamoa bilan solishtirsang? "o'tkir"ligini yoʻqotgani uchun xalqlar safarbar boʻlishadi va to'pga egalik qilishga majbur boʻladilar. 89-yilgi Arsenal esa oʻziga xos edi — ular boshqa barcha jamoalardan farqli ravishda oʻzlarining himoyaviy mustahkamligini qat'iy tashkil etishar edi, ammo oʻtkirlikni ham oʻzgartirib qoʻymadilar. bugungi Arsenalni koʻrsat — ularning oʻtkirligi haqida gap ketganda, hozirda avvalgi oʻtkirlikni eslatuvchi hech narsa yoʻq, faqatgina himoyadagi chidash bilan vaqt oʻtkazishadi.

O'yladim ham, o'sha 89-yilgi Arsenalni yaqin tomosha qilganlarim yomonmi? 73 ochko bilan chempion bo'lish — bu men uchun hali ham tiriklayin eshitganim. Ya'ni, men o'zim 2010-yilda Diyarbakirspor - Arsenal o'yinini Tashkentdagi kafeda tomosha qilgan edim, u yerda g'alaba 6:0 bo'lardi. O'sha vaqtda o'ylar edim, "qayerdan bunday narsa?!" — biroq o'sha mavsumda jamoaning hisobotlariga qarasam, chiroyli futboli bilan maydondan ko'tarilgan edilar.

Oling, unda endi, 89-yilgi mavsum haqiqatan ham ajoyib edi. 73 ochko bilan chempion boʻlish — bu sonni eshitganda hozirgi vaqtda ham qoʻrqadi odam, chunki Premer liga shunchalik qizgʻinlashib ketganki, 60 ochkodan yuqori natija yuqori darajaga tegishli deb hisoblanadi. Lekin oʻsha yillarda futbol boshqa edi, qoʻrqmas edilar, har bir oʻyinda oʻzlariga ishonar edilar. Menimcha, ular bugungi vaqtda ham hech kimga teng kelmaydigan xislatlarga ega edilar — himoyadagi mustahkamlik va oʻtkirlikni oʻzaro uygʻunlashtirgan. Har bir oʻyinda oʻzlarini himoya qilishni bilgan jamoa uchun hech kim qarshi turish qiyin edi. Va nima uchun ular buni qilgan? Chunki ularning ruhi alohida edi — ular qoʻrqmas edilar, oʻzlarini yoʻqotmasdilar. Bugungi Arsenalda esa bunday ruhni topishing qiyin boʻlsa kerak. Men oʻsha mavsumni kichkina boʻlganimda, otam bilan qanday tomosha qilganligimni yaxshi eslayman. Radio orqali eshitganmiz, lekin koʻp gapirishmaganmiz — faqatgina oʻzaro tanaffuslarda „bu yerda nimalar boʻlayotgani?“ deya hayron qolardik. Oling, 35 ta oʻtkazib yuborish bilan chempion boʻlish — bu shunchaki raqam emas, bunda ularning maydonini qoplab olishganligi, har qanday hisobda oʻzini himoya qilishga qodir ekanligi yotardi. Hozirgi vaqtda esa jamoalar oʻzlarini butunlay fosh qilib, raqiblarga qarshi turishga majbur boʻlayapti. Qani endi, oʻsha mavsumdagi Arsenalni „eng yaxshi“ deb hisoblashimiz mumkinmi? Ha, asosiy sabab shuki, ular oʻz davrining oʻziga xosligini oʻzgartirmasdilar — oʻzlarining uslubiga sodiq qolishgan. Bunga qarshi chiqish qiyin, chunki ular oʻzlarining ishi bilan gʻururlanadigan jamoa edi.

Oling, gap shundaki, 73 ochkoni qoʻlga kiritgan jamoa nafaqat chempionlikka erishdi, balki oʻzining butun oʻsha mavhum “qoʻrqmasligi” bilan butun mamlakatni oʻziga tortdi — oʻshaniki oʻyinlar qanday edi, bilsangiz, ularni tomosha qilish ham, eslash ham yurakni tiklaydi. Ammo toʻxtang, bugungi kunda ham shunday “xalqaro” chempionlik mumkinmi degan savol keladi: qani, bu raqamlarni endi qayerda koʻrishingiz mumkin? Oʻshanda Arsenal himoyachilari oʻzlari oʻyinning asosiy hikoyatini yozar edilar — ular raqiblarning oʻtini oʻchirib, yoʻlga qoʻyganellar, soʻngra oʻzlari chiqishar edilar. 15 ta durang ularning samimiyatining belgisi edi, chunki ularni har qachon turtki urish uchun vaqt bor edi. Endi esa jamoalar oldinga oʻtkir hujumga oʻtish uchun uchun vaqt izlayotgan boʻlsalar, oʻshaniki maydonlarda vaqtni toʻplashning oʻziga xos jozibasi bor edi — qoʻrqmaslik, oʻziga ishonish va chempionlikni umummilliy bayramga aylantirish. Keling, oʻshaniki “Klassik” Arsenalni endi koʻrmaymiz — ular oʻzlarining gʻalabalari bilan doʻstona hayrat uygʻotardilar, halovat bilan, oʻrtoqlik bilan... va har qachon oʻtkirlikni yoʻqotganligini his qilishmaydi.

Ushbu 73 ochko bilan chempion bo'lgan jamoani "eng yaxshi" deb hisoblash uchun hech qanday bahona ham, rasm ham kerak emas — ular o'zimizniki edi, timsolimiz! O'sha mavsumdagi ruhni his qilish uchun o'zimni 2018-yilda Emiratesda Tommi Lingardning shunday chiroyli golini ko'rganimdek eslayman, ammo 89-yilgi Arsenal bizni qoshimizdan maza bilan quvib kelardi. Qani, hozirgi vaqtda shunday 35 ta yoʻqotish bilan chempion bo'lgani kelurmi? Yoʻq! Chunki hozirgi Premer liga soati 90 daqiqa, ammo ularning soati esa butun bir hayot edi — o't qarishini, maydonning holatini his qilishardi, bir necha soniyaning tanaffusida hisobni o'zgartirardilar. O'sha 15 ta durangni esa xalqimizning o'yinlarga qanday qiziqishini ko'rsatuvchi alomat deb bilaman — uylarida eshitganlar ekan, nafas olishlarini to'xtatib, "qani endi, raqibni bittaga bosib oʻtadi-ku!" deya kelgan edilar. Endi esa mavsum davomida 10 ga yaqin durang bo'lsagina, futbol muxlislari "yana durangmi?!" deya qozonadi. Bas, o'shanda nima bo'lgandek, hozirgi vaqtda ham bunday hayajonni topishga shans yo'q — chunki 89-yilgi Arsenal o'zining "kechikmaydigan vaqtini" o'zlari belgilab bergan edilar! 🔥💪

qani endi, 73 ochkoni qoʻlga kiritgan, ammo chempionlikka erishgan jamoa "eng yaxshi" boʻla olmas, deb oʻylayman. chunki ularning 15 ta durang bilan chempion boʻlishi shunchaki vaqt oʻtkazish edi — hamma biladiki, bugungi Arsenal ham oʻsha taktikaga oʻtib ketdi: oldinga oʻtkir chiqish, keyin orqaga qaytish, soʻngra esa oʻyinni oʻz qoʻliga olish. ya'ni, ular oʻz davrining oʻziga xosligini oʻzgartirmaganlari uchun ham "eng yaxshi" boʻla olishmaydi — ular oʻzlarining "imtihon vaqtini oʻtqazish" uslubiga mahkum edilar. men oʻz xotiramdan sababini keltiraman: 2003/04-yilgi "The Invincibles" deb atalgan Arsenal jamoasi bor edi — 38 oʻyindan soʻng birorta magʻlubiyatga uchramay, Premer ligada chempion boʻlishdi. ularning hisoboti? 26 ta gʻalaba, 12 ta durang va 0 ta magʻlubiyat. 73 ochkodan koʻra yuqori koʻrsatkich — 90 ochko! va ular chempion boʻlishdi, lekin oʻyinlarini ham, oʻz uslublarini ham yoʻqotmadilar: chiroyli futbol, oʻtkir paslar, umidli kombinatsiyalar. keling, solishtiramiz: 1989-yilgi Arsenal 15 ta durang bilan chempion boʻldi — bu oʻsha vaqtlardagi qoidalarni hisobga olsa, mumkin boʻlgan edi. ammo hozirgi vaqtda chempionlikka 73 ochko bilan erishish mumkin boʻlmasdi — chunki liganing tanazzulga uchrashi, jamoalarning taktik jihatdan yetuklashishi, maydonlardagi yaxshilanishlar shunday imkoniyatni yoʻqqa chiqaradi. ya'ni, ular oʻz vaqtlarining eng yaxshi jamoasi boʻlishlari mumkin, ammo tarixda faqat oʻz davrining eng yaxshi jamoasi sifatida qolishadi — boshqa vaqtlarning eng sara jamoalari bilan solishtirganda pastroq turadi. shunday qilib, bu mavsumdagi Arsenalni "eng yaxshi Angliya jamoalaridan biri" deb hisoblash mumkin, lekin tarixda yagona boʻlib qolishga loyiq emas — ular boshqa vaqtlarning ajoyib jamoalari bilan teng kelmadi. shuning uchun ham "qo'rqmas" yoki "o'ziga xos" deganlar shunchaki oʻz vaqtlarining vaqtincha qahramonlari edi.

Of yigit, oʻz vaqtimda aynan shu 89-yilgi Arsenal haqida oʻylaganda koʻzlarimni yumganimni eslayman. 73 ochkoni ham, chempionlikni ham sanab oʻtish oʻrniga toʻgʻridan-toʻgʻri oʻziga tortadigan oʻsha ruhni eslaysanmi? O'zimizniki boʻlgani uchun gapiraman — ular maydonda qoʻrqmas edilar, chunki oʻzlarida ishonch bor edi. Bugun esa koʻramizki, koʻplab jamoalar oʻzlarini himoya qilishda yashirinib oʻtirishadi, qoidalarni oʻylab harakat qilishadi — lekin oʻshanda Arsenal oʻzlariga ishongan edi, chunki toʻpni qoʻllarida ushlab, raqiblarni chalkashtirib yuborishardi. Boʻlsa boʻldi, oʻsha 15 ta durangni eshitganda koʻpchilik "yana bir durangmi?" deb qoʻrqsa, ularning taktikasi aslida shunday edi: himoyadagi mustahkamlikni yaratish, soʻngra oʻzlarining oʻtkirliqlariga ishonish. Hozirgi vaqtda esa koʻp jamoalar oʻzlarini himoya qilishdan koʻra, vaqtni yoʻqotmaslik uchun oʻyinni oʻz qoʻliga olishga majbur boʻlayapti. Ularning mavsumdagi oʻyini — 35 ta oʻtkazib yuborish bilan chempion boʻlish — hozirda imkonsizdek tuyuladi, chunki Premer liga endi bunday hamkorlikka, bunday hamjihatlikka ruxsat bermaydi. Lekin shunday boʻlsa-da, ularning gʻalabalari bilan doʻstona hayrat uygʻotadigan, xalqimizni oʻziga jalb qilgan, oʻzlarining uslubiga sodiq qolganligi uchun ularni "eng yaxshi" jamoa sifatida tan olish mumkin. Chunki ular oʻz vaqtlarining timsoli edilar — oʻzlariga ishongan, oʻz uslubini saqlagan, hech qachon qoʻrqmaganlar. Boshqa vaqtlarning ajoyib jamoalari bilan solishtirganda ular oʻz davrining eng sara jamoasi boʻlishsa-da, boshqa vaqtlar bilan teng kelmasligi mumkin. Ammo "eng yaxshi" unvonini berish uchun ularning o'yinlari va ruhi yetarli — bu klub tarixida bitta boʻlib qoladigan narsa.