moliyaviy adolatning oʻyin qoidalari qanday ishlaydi va nimani anglatadi

yaxshi, o'quvchi, endi gapga kelsak — futbolni to'liq qabul qilganmi yoki yo'qmi, bu yerda daromadlar bilan hisoblashadi. moliyaviy adolatning oʻyin qoidalari (Financial Fair Play — FFP deya ham yuritiladi) — bu klublar o'z daromadidan ortiqcha mablag' sarflamasligini ta'minlaydigan, qoidalar yig'indi hisobida. ya'ni, agar klubning daromadi 100 million yevro bo'lsa, u mavsum davomida 100-105 milliongacha sarflashi mumkin, qolganini bankda qoldirishi kerak. bu qoidalarni buzganlarga esa jarima, transferlar cheklovi yoki ochko yechib olish kabi tafsilotlar bilan javob qaytariladi. bu qoidalarni chiqarishning asosiy sababi, yuqori boylikdagi egalar tomonidan klublarni "sport otaliq" deb ko'rishining oldini olish edi — masalan, agar kelgusida yangi sanoat magnati olgani bo'lsa, u bo'sh vaqtida o'zining kvartalini 100 million evro evaziga shartnoma bilan to'ldirib, o'yinchilarni charchamay olgandek hisoblab qoyardi. FFP esa bunga yo'l qo'ymaydi: daromaddan ortiq sarflansa, har bir million uchun jarimaga tortiladi, hatto keyingi mavsumda ham transferga chek qoʻyilib, xatto kubokdan ham mahrum etilishi mumkin. qil ichiga misol keltirsak — real madrid 2020/21 mavsumida 98 million yevro foydasi bilan 105 milliondan ortiq sarflagani uchun UYFA tomonidan 35 million yevrolik jarimaga tortilgan va keyingi ikki mavsumda transferni cheklovlarga uchratgan. nafaqat bironta klub, umuman Premer-ligadagi klublardan 2023/24da 30 milliondan ortiq foyda olishiga qaramay, 25 millionga yaqin sarflashganlarga jazo belgilangan. bundan ko'ra tushunilishicha, bu qoidalar faqat katta boylikli egalarga emas, barcha uchun tenglikni ta'minlashga qaratilgan.

O'quvchi sizni yaxshi eshitdingiz, shuni bildiramanki, MalikaPakhtakor hammaga savol tug'ilishiga sabab bo'ldi. Sizning asosiy g'oyangizga kelsak — men bunga biron bir klubni qiynab, jarimaga tortilgan tarixiy holat bilan javob beraman. 2011-yilda "Manchester Siti" Premer-liga turnirida o'ynagan va UYFA tomonidan FFP qoidalarini buzganlikda ayblangan. Jamoaning osha mavsumdagi daromadi 352 million yevroni tashkil qilgan, ammo sarflari 450 millionni ko'rib o'tgan. Natija: 60 million yevro jarima va keyingi ikki mavsum davomida transferlarni cheklovlar. Bu holatni aytib o'tganimdek, FFPning faoliyatiga hamda har bir klubga nima uchun bunday qattiq jazolar qo'llanilishiga sabab bo'ladi. Yana bir misol — "Paris Saint-Germain" 2018-yilda Qatargas kompaniyasining egasi tomonidan milliardlab mablag' sarmoya qilishiga qaramay, 2015-2016-yilgi mavsumda 43 million yevro foyda olganiga qaramay, sarflari 471 millionga yetgani uchun jarimaga tortildi. Shunday qilib, FFP qoidalariga rioya qilmaslik natijasida klublarga nima kelajagini yaxshi ko'rish mumkin.

E, o'quvchi, men sizning bu chegaraviy holat haqidagi savolingizni yaxshi tushundim. O'ylab ko'ryapsizmi, agar Manchester Siti o'sha 60 million yevrolik jarimaga tortilmasa, ularning osha mavsumdagi transferlar bazasi qanday bo'lishi mumkin edi? Menda shunday xayollar paydo bo'ldi... O'sha vaqtlarda "Yaqin Sharqdan kelgan milliarder" degan g'oyalar juda ham jadal tarqalib, ba'zi klublarda futbolchilarni "iymab olish" kabi holatlar ham ro'y bergan. Ammo agar FFPdek qoidalar bo'lmaganda, Siti jamoasi osha mavsumda yana 15-20 nafar yuqori darajadagi o'yinchi olishiga yo'l qo'yilar edi — va bu esa boshqa klublarga nisbatan tubsizlik tug'dirardi. Yoki boshqa burchakka qarasak: PSG 2016-yilga kelib transfer bozori narxlarini ko'tarib yuborishi mumkin edi. Endilikda 40 million evroga sotib olingan o'yinchini PSG 80-100 millionga oldirardi. Va bu esa iqtisodiy tengsizlikni yanada chuqurlashtirardi. Demak, bu qoidalar klublarning o'z derazasini ko'rib, o'sha mavsumda o'zlari uchun halal daromadni hisobga olgan holda harakat qilishlarini ta'minlaydi. Yo'qsa, barchaning boyligi cheksiz bo'lib, faqat bir nechta klublarning oyoq ostidagi tuproq yumshab ketar edi.

Qani bir narsani aytay, bu FFP qoidalarini buzganlarga nima uchun bunday qattiq jazo qoʻllanilishiga sababchi ekanligining asosiy omili — bu tengsizlikni oldini olish. O'ylab ko'r: agar cheklovlar bo'lmasa, millionlab mablag'larni osongina solib, foydalanilmayotgan stadionlar bilan futbolchilarni "iymab olish" mumkin edi. Misol uchun, o'sha vaqtlarda "Manchester Siti"ni olgan milliarder vafotidan keyin qanchadan-qancha pullarni qo'yib yuborgan edi — jamoada o'ynayotgan o'yinchilarning halfi yoki hammasi yangi kelganlardir. Rostini aytsam, 2011-yilgi Siti holati shuni ko'rsatdiki, cheklovlar bo'lmasa, klublar o'z daromadlarini hisobga olmasdan, har qanday narxda o'yinchilarni olib kelishardi. Va bu esa boshqa klublarga nisbatan iqtisodiy ziddiyatni yanada keskinlashtirardi. Sababi, bir nechta "sport otaliq"ning oyoq ostidagi maydonlar iqtisodiy jihatdan egilib, boshqa jamoalar uchun tiklanish imkoniyati qolmasdi. Manbang bormi? Cheklovlar va jarimalar bilan yangi kelgan egalarning klublarni "shou"ga aylantirishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadi bor.

qanaqa xotincha shunday bo'lsa, o'quvchi sizni olovda pishiramiz deb aytib qo'ydik — lekin hayotning o'zida bunday misollarni ko'rib chiqib olganimiz yahshi. o'tgan yil Premer-ligada 30 klubdan 25tasi foyda olishiga qaramay, 30 milliondan ortiq sarflaganlar uchun jazoga tortildi — bu esa darhol savol tug'dirdi: agar cheklovlar bo'lmaganda nima bo'lishi mumkin edi? 2011-yil Manchester Siti misolida sportchilarning deyarli yarmi yangi kelganlar edi — va bu iqtisodiy qulagich hisoblanadi, chunki boshqa klublarda moliyaviy nogironlik tug'iladi. Chunki bitta tomondan yuzlab millionlarni "o'yinchoq"ga aylantirib, to'lovlar bilan boshqa jamoalarning pulini o'g'irlashga ahd qilasiz. yoki yana shunday misol: 2016-yilda PSG Qatargas orqali milliardlab investitsiya kiritdi — ammo 2015-16 mavsumida 471 million sarflashgani uchun 43 million foydasi bo'lishiga qaramay jarimaga tortildi. bunday holatlarda transfer narxlari shamolab osha boshlardi: o'zi 40 million evroga sotib olingan o'yinchi keyingi mavsumda 100 millionga yetar edi. natijada kichik klublarda futbolchilarni tayanch sifatida ko'rdilar, nafaqat o'yin, balki iqtisodiy jihatdan ham ezilib ketishardi. shunday qilib, bu qoidalar oqilona: klublarga o'z derazasidan yuqoriga qarashga majbur qiladi, o'sha mavsumda halal daromadini hisobga oladi — yo'qsa, bitta ikki-tomonlama boylik bilan butun liganing iqtisodiyotini egilib qo'yaveradi.