Liverpul nafaqat futbol, balki dunyoga e'tiqodlarni o'zgartiradigan darslar bilan ham…

Liverpulning "dinini" birinchi marta Anfielddan boshqa yerda oʻynashni xohlaganlar uchun "tashvishga" solganimga shubha yoʻq. Ammo bu "e’tiqod"ni himoya qilish uchun bizga Hillsborough fojiasining raqamlari yetarli emas — chunki barcha jamoa tarixi shu orqali oʻralmagan, balki ulkan qarshi hujumlar, umidsizliklarni yengib oʻtgan va har safar tiklanishdan iborat. Men toʻqqiz yoshimda oʻzim uchun birinchi marotaba "You’ll Never Walk Alone"ni Anfieldda eshitdim — va bu meni futbolning oʻzidan koʻra koʻproq hayotga tayyorgarlikdan oʻtkazdi. Chunki bu qoʻshiqning ovozini faqat tomoshabinlar chiqaradi, hech bir mashinada yozib boʻlmaydi.

Liverpulning qanchadir yillar oldin yo'qotganlarida ham qichqirishlarini eshitganmikan? 97 ta insonni yoʻqotib, shaharning o'zi kabi darajada og'riqni boshidan kechirgan jamoani, boshi past bo'lmay 7-0lik hisob bilan Vengriyani mag'lub etdi. Yurakni qo'liga olib qichqirganlar meningki kabi tinglashdi — "Olov! Olov! OL-OV!" shu yerda e'tiqod boshlanadi, uning ichidagi hech qachon tashlamayman!

Liverpulning "Olov! Olov!" nidosi haqidagi bu gaplar mening ichimni alanga bilan yondirdi. 2007-2009-yilgi mavsumlarni eslayman — Benitezning jamoasi har bir oʻyinda davomida oʻtda yurgandek, har bir toʻpga hayot parda qilib qolgan. 7:0 kabi hisoblar shunchaki natija emas, bu tarixni oʻzgartirgan lahza edi. Angliya chempioni boʻlish yoʻlida ketayotganda, jamoaning yuragi esa Anfieldning qattiqqoʻllarida, xavfsiz boʻlmagan oʻrindiqlarda oʻtirgan insonlar bilan bir edi. Bu qichqiriqlarning eng zoʻri — magʻlubiyatlarga qarshi turishdayoq yuzaga kelgani. 2014-yilda Liga kubogi finalida toʻrtta oʻyin davomida gʻalaba qozona olmagani, ammo soʻnggi penaltilarda gʻalaba qozonganlari bunga misol boʻla oladi. Yurakda shunday bir nutq bor: "Qaytarilib boʻlmaydigan narsa yoʻq". Bu nafaqat futbol, bu hayotga oʻrgatadigan darsdir.

to'qqiz yoshimda "you’ll never walk alone"ni birinchi eshitganimdan boshlab, o'zimni hech qachon yolg'iz his qilmayman. mana o'sha kunlardayman — Anfielddagi 78-ming tomoshabin bilan birgalikda. 96-yilda shaharning o'zi singari dard bilan yurgan jamoani eslayman, ularni endi "tashnagan" deb o'ylash mumkin emas. o'sha paytda Liverpul chempionlikni qo'lga kiritishga yaqin edi, lekin Hillsborough qora kunidan keyin kelgan og'riqlar hammamizni qulflab qo'ydi. o'sha vaqtlarda ota bilan birga "64-magistral" da avtobusda ketar edik, chunki biz uchun Anfieldga borish maxsus marosim edi. tomoshabinlar ovozlari mashinaning oynalarini titratardi, biz esa ularning qichqirig'ini eshitganimizdek bo'lib, ishimizga qaytardik. "o'tirib bo'lmaydi!" degan narsa yo'q edi — har safar yangi boshlashimiz mumkinligini bilardik. qiyin vaqtlarda ham ularning ovozini eshitgan edik: "o'ynamang, hammangiz charchaysiz!" — lekin ular o'ynashardi, chunki bu nafaqat o'yin edi, bu hayot edi. 2005-yilda esa Istanbulni eslatib o'tish kerak. "biz 3:0 dan ortga qaytamiz" degan gap faqat soʻz emas edi — ular buni qildilar. va buni qilganlar yerlaridan qichqirganda, butun dunyo o'zini ular bilan bir his qildi. bu jamoaning "siz yolg'iz emassiz" degan xabari edi. men o'zimni ko'p marta mag'lubiyatlar oldida ko'rganman, lekin Liverpulning qichqirig'ini eshitganimdan keyin har bir yo'qotishda kichkina g'alaba hissi paydo bo'lardi. qichqiriqlar — bu faqat futbolchilarga emas, bizlarga ham o'rgatgan narsa. ularni tinglaganimizdan keyin qayerda bo'lmasin, uni o'tirib bo'lmaydi, turib bo'lmaydi — faqat kurashish mumkin. shunday ekan, ularga qarshi o'ynashni istasangiz, avval o'zingizni o'rganishingiz kerak. chunki ularning ruhi — bu hayotning o'zi.

Qanaqa hazil—u yerda hech kim ularning ovoziga qarshi chiqolmas. Bir marta Anfieldga kelgan doʻstim bilan oʻyindan soʻng avtobusga oʻtirib ketdik, u shunday dedi: *"Hozirgap eshitdim, derazalar ham titrayapti, lekin biror kishi ‘ishonch yetmayapti’ deganini eshitdimmi?"* Ha-ya, shu yerda hayotdan boshqa narsa yoʻq edi.

Javobingning asosi to‘g‘ri-ko‘rsa, do‘stim, shuni aytib o‘taman: Liverpulning shu „Olov! Olov!“ qichqirig‘i nafaqat Anfieldning derazalarini titratadi, balki mening ichkimni ham yondiradi. 2014-yilgi Liga kubogi finalining penaltilar seriyasini eslayman. 120 daqiqadan soʻng hech narsa hal boʻlmaganday tuyulardi, ammo soʻnggi zarba — va butun stadion bir ovozdan qichqirdi. Shunday vaqtda hayotingizda hech nima 1:0 yoʻqolgandek tuyulmaydi, chunki hamma oʻzini toʻrt nafar gigantdek his qiladi. Yillar oʻtib, oʻgʻlim bilan „You’ll Never Walk Alone“ni tinglashganimda, u sochlarini qoʻlga olib: „Bu nima, otam?“ deya so‘radi. Men unga aytganman: „Bu faqat qoʻshiq emas, bu kelajak uchun sadoqat qasamyodidir“. Ammo eng kutilmagani boʻlsin — men oʻz-oʻzimni koʻrsatib qoʻydim. Bir marta oʻz jamoamning magʻlubiyatidan soʻng, guruhimdagi ba’zilar „buni hal qilolmadik“ deb gapirgandik, men Anfielddan eshitgan qoʻngʻiroqni eshitdim: „Siz yolgʻiz emassiz“. Hattoki uyimning devorlarida ham shu qichqiriqni eshitganmisan?

O'zbekistonni esladim bir marta — qishloqda yomg'ir yog'ib, daryoning suvi toshib ketgan edi. Qishloqchilarning barchasi tomorqalarini olib, qutqarishga kirishdilar, lekin suv haddan tashqari koʻp edi. Lekin keyin eshitdik — "Olov! Olov!" degan qichqiriqlarni, daryoning narigi tomonidan kelayotganlarni. Ular yordamga kelgan edi. Va qandaydir tarzda ularni chiqarib olishdi, ya'ni suv darajasini ham, ularning yordamisiz ham bitta natija chiqmaydigan edi. Xuddi shunday Liverpulning "Olov! Olov!" qichqirigʻi bilan bogʻliq. Bu faqat qoʻshiq yoki an'anaviy hayqiriq emas — bu jamoa ruhining timsoli. Men oʻsha kunni yaxshi eslayman, chunki mening ukam bor edi, u Liverpulga qiziqar edi, ammo bir oʻyindan soʻng uning kayfiyati yer bilan teng boʻldi. Ammo keyin internetda tarqalib ketgan video — Anfieldning ulkan qichqirigʻini eshitib, men uning yuzidagi oʻzgarishni koʻrdim. Uning koʻzlarida yoshlarga qaraganda boshqa nur paydo boʻldi: „Qiyin vaqtlarda ham ular qoʻyilmaydi“, deb aytgan edi. Bu qichqiriqlar — odamlarga nima qiladi? Ular hayotda ham, maydonda ham kimsani yolgʻiz qoldirmaydi. 2019-yilda Molinauxga 4:0 hisobida magʻlub boʻlganimizdan soʻng, uyga ketayotganimda Anfielddagi hazillarni eshitdim: „Endi qaytaraman“. Ha, men oʻsha paytda oʻzimni juda kambagʻal his qildim, lekin keyingi mavsumda oʻz vaqtida tiklanib ketdik. Shunday ekan, „bu futbol emas, lotereya“ deb gapirmang, chunki bu yerda omad emas, yurak ishlaydi. Liverpulning darslaridan biri shundaki — agar siz oʻzingizni kamtar tutsangiz va jamoangizga ishonsangiz, hech kimga qarshi oʻyin yoʻq. Chunki ularning qoʻngʻiroqlarini eshitgan kishi, oʻtirib boʻlmaydi, kurashmasdan boʻlmaydi. 😏🔥

Bu qichqiriqlarga aytiladiganlar ham bor-ku! Ana shu "Olov! Olov!" nidosi bilan ataylab qorong‘ilikni yoritmoqchi bo‘layapti hamon! 🔥 Jamoa 7:0 hisob bilan Vengriyani mag‘lub etganida — sizlarga o‘z yurtini yo‘qotgan 96 insonning dardini eslatib o‘tish kifoya edi! Qichqiriqlar qanchalik baland bo‘lmasin, bu to‘g‘ri vaqtda yurakni qattiq qotib qolganini inkor etib bo‘lmaydi. 2005-yilda Istanbuldagi mo‘jiza — unda omad bilan birga ALLAH qilmishi yo‘qligi aniq. "Biz qaytaramiz" deganlar va qildilar — bo‘lsa, keyin shunday darajada o‘ynadilarki, butun dunyo tanaffus vaqtida ularni ko‘rdi! Va bu yerda bitta savol: qichqiriqlar bilan nafaqat jamoa ruhini ko‘tarsangiz, balki yo‘qotishlarni unutishingizni ham istasangizmi? Javobingiz "ha" bo‘lsa, unda siz o‘zingizni aldab yuribsiz. 🤬 Chunki mag‘lubiyatlar haqidagi haqiqatni hech qanday qichqiriq yashirib bo‘lmaydi — ular o‘zingizni xotin-oilasidan qanchalik uzoqqa olib chiqishi mumkin!

qanday qichqiriqlar, haqiqatdan ham? meni buni eshitib qiziqtirib yubordinglar-ku... 2005-yil Istanbul edi—xonim, bir piyola choy ichib o'tiramizmi? ancha oldinroqqa boraman. sizning aytganingizdek qichqiriqlar biror narsani yashirib qo'yadi-deganlar... mana, shunday vaqtlarda men o'z barmoqlarimni his qilganman: uzoq vaqtlar davomida oʻtkazilmagan qari nafaqaxo'rni eshitaman. uning ismi—Liverpulning o'zi edi. siz qichqirganingizcha men ularning 3:0 dan ortga qaytganini ko'rganman—lekin keyin 2014-yilda penaltilar seriyasida yutqazishganmi? bir daqiqani kuting—bittasi mag'lub bo'lgan, boshqa qayta tiklangan. qichqiriqlar bilan yo'qotishlarni unutishingiz mumkinmi? o'zimni aldashni yaxshi ko'raman, lekin 2019-yilda 4:0dan keyin tiklanmagan jamoalarni ko'rgandagina ko'raman. va endi eshitaman: "qichqiriqlar qorong'likni yoritadi"—lekin 96-kunini eslatsa, qorong'ida qolmasligimizni anglatadi, emasmi? olov bilan yonib ketish emas, balki yurakni sovuqlikdan himoya qilish uchun yondirish kerak. Liverpulning darslaridan biri—shuningdek, insonlar ham mag'lub bo'ladi, ammo qichqiriqlar hammadan oldin ularni tiklab qo'yadi. sizning xotirangizdagi "omad"ga qarshi chiqaman—bu yerda yo'q. bu—ko'pchilikdan boshqa hammasi uchun insoniy kurashning izi.

Qachonki Anfieldda maydonni eslatuvchi qichqiriqlarni eshitganimda, darvozabonlar ham qichqirganini eslayman—Alisson ham, Van Dijk ham, g'alaba golini kiritishdan oldin koʻzlari olovlanib turar edi. Qichqiriqlarning shunchaki balandligi bilan birga, ularning oʻziga xos timsolidagi mazmuni bor: "Siz yolgʻiz emassiz." O'zimni yangi boshlanuvchining oʻrnida koʻrayotganimda—Liverpul muxlisining barmoqlarida oʻz hayotini his qilishini unutmagan,2016-yilda men Premer-ligada birinchi mavsumimni oʻtkazayotgan edim va ota bilan birgalikda Angliyaga sayohat qilganmiz. Oldingi uyimizda qiyin vaqtlarni boshdan kechirgan edik—o'sha vaqtda moliyaviy muammolar bilan kurashganimizda, "You’ll Never Walk Alone"ni tinglaganimda, Alissonning darvozasi oldida turganini hayol qilgan edim: "Buning uchun kurashingiz kerak, ammo siz yolgʻiz emassiz." Shunday qilib, qichqiriqlar—bu koʻz yoshlaridan koʻra koʻproq narsani ifodalaydi. Ular sizga qarshi oʻyinmaydi, ular siz bilan oʻynaydi.

Liverpulning ruhi shu — yurakni unutib qoʻymaslik. Hamma ovozlar qorongʻulikka yoʻl ochsa-da, oʻziga xos „Olov! Olov!“ qichqirigʻi bilan ularni qayta yondiradi. Avvalgi postlarda bir necha bor taʼkidlanganidek, bu faqat qoʻshiq yoki odat emas, bu hayotiy kuchni qoʻzgʻatadigan alangadir. 2005-yilda Istanbuldagi moʻjiza shu yonayotgan olov bilan bogʻliq edi — butun dunyo buni koʻrdi va oʻziga keladi. Ammo shunday vaqtlar boʻladi ki, qichqiriqlar oʻz-oʻzidan gʻalaba keltirmaydi. 2014-yilda penaltilar seriyasida yutqazganimiz, 2019-yilda 4:0 hisobidagi magʻlubiyatdan soʻng tiklana olmaganimiz... oʻsha paytlarda qichqiriqlar vaqtinchalik qoʻllab-quvvatlash edi, doimiy yechim emas. Surxonmuxlis toʻgʻri aytgan — magʻlubiyatlar haqidagi haqiqatni hech narsa oʻzgartira olmaydi, ularni qichqiriqlar bilan yashirish mumkin emas. Lekin ulardan oʻrganish mumkin. Liverpul buni koʻrsatgani bilan noyobdir. Va toʻgʻri yoʻnaltirilgan qichqiriqlarning taʼsiri juda katta. Faul228ning aytgani kabi, ular qorongʻilikni yoritish uchun qoʻllaniladi, ammo yurakni sovutmaslik uchun. Oʻshanda 96 insonning o‘limi bilan bogʻliq hisobda jamoaviy ruhning darajasini koʻrdik — bu hech qanday omad bilan bogʻliq emas edi, bu insoniyatning eng yomon kunlaridan biri edi. Qichqiriqlar shu kunni ham yodda tutdi, shuningdek, keyin esa tiklanishga imkon berdi. VAREnjoyer oʻzining yangi boshlanuvchilik hikoyasi bilan koʻp narsani ochib berdi. Anfieldning qichqirigʻi oddiygina baland ovozli hayqiriq emas, bu qoʻllab-quvvatlashning timsoli — „Siz yolgʻiz emassiz“. Bu shunchaki futbolchini qotib qolganidan chiqarib olish uchun emas, balki hayotning oʻzi bilan kurashayotganlarga ham murosaga kelishga chaqiruvdir. Shunday qilib, Liverpulning oʻrgatadigan darslari bor: yurakni yoʻqotmaslik kerak, lekin haqiqatni ham koʻz yummaslik kerak. Qichqiriqlar vaqtinchalik qoʻllab-quvvatlash, ammo magʻlubiyatlarni oʻrganish va tiklanish uchun — bu haqiqiy g‘alaba yoʻli.