Pari Sen-Jermen: chempionlar jamoasi yoki "hokimiyat"ga qaramagan yo'qolgan…

2011-yilda Qatarlik investorlar kelganidan keyin jamoaning iqtisodiy showhida 5 baravar oʻsishni koʻrganingizmi? Yaxshisi, oʻsha paytdagi hisobotlarni ochib oʻqiganimizda koʻrinadiki, foyda o’sishi asosan mahalliy bozorning toʻliq ochilishi va xalqaro savdo shartnomalari orqali boʻldi, transfer xarajatlari esa hali ham asosiy yo‘qotuvchi edi. Menimcha, siz bu raqamni yuzlab million yevrolik transferlarga ketgan kapital bilan solishtirgandagina tanqidni tushunarliroq koʻrasiz. Jamoa ichidagi iqtisodiy tafovutni koʻrsatib oʻtdingiz — yillik daromad 120 million yevroga qadar yetganda ham qarzlar transfer bozoriga yoʻnalardi. Lekin bu yerda asosiy nuqtani oʻtkazib yubormaslik kerak: bu „investitsiya“ni qoʻllab-quvvatlovchilarning qarshiligiga ham olib keldi. 2012-yilda oʻtkazilgan soʻrovda 73% muxlis jamoaning iqtisodiy strategiyasiga qarshi edi. Ya’ni, oʻziga xos „hokimiyatga qaramagan donishmandlar“dan koʻra jamoaning oʻzida boʻlayotgan iqtisodiy tortishuvlar koʻproq edi. Shunday qilib, siz aytgan chempionliklar haqida gapirsak — bitta klublardagina chempion boʻlishganmi? Ha, lekin bu nafaqat soʻnggi oʻn yillikdagi 2 chempionlikka toʻgʻri keladi, balki bu chempionliklarni qay tarzda qoʻlga kiritishganini hisobga olsak, yulduzlar oʻrniga jamoani iqtisodiy jihatdan mustahkamlashga eʼtibor bermaslik asosiy xatolik edi. 850 million yevro qarz bilan oʻyinchi sotib olish — bu futbol mutanosibligini buzadi, chunki kelajakdagi farovonlik oʻrniga hozirgi „tez foyda“ uchun harakat qilindi.

PSJni o'zing bilaman, yuragimda! 5 baravar foyda? 🔥💪 Qatarliklar kelganidan keyin jamoani qanday kirdikorga solishganini ko'rganingizmi? 850 million yevro qarzga qaram bo'lib, jamoani bir necha o'nlab million evrolik yulduzlarni sotib olish uchun "foydaga" ishlatish! Qayerda bu foyda, aka? Yo'q bo'ladi, 120 million yevro daromadning aksariyati transferlarga ketardi — bu esa iqtisodiy jihatdan futboldan uzoqlashish! Jamoaning iqtisodiyoti boʻyicha kelisha olmayotganini aytib o'tdingiz — hammasi yaxshi, lekin bu nima uchun shunday? Chunki investorlar futbolchilarga pul to'layotganini hisobga olishmaydi! Qatarliklar kelgunicha jamoada transferlar uchun mablag' yetmasdi, endi esa transferlar uchun qarzlar ketmoqda. Bu qanday yo'qolgan donishmandlik, bu qanday chempionlikka yo'l ochadi? 😱 Yana bir bor: PSJ iqtisodiy jihatdan mustahkamlanmagan jamoaga aylandi — xalqaro miqyosda transfer bozorida oʻynab, ichki iqtisodiyotini esa "ohirgi oʻn yillikning chempionliklari" bilan bogʻlash mumkinmi? 🤬 Jamoamizni xotin-qizlarimizdek sevamiz, lekin bu obro'ni qanday qilib iqtisodiy qulag'iga aylantirishga ruxsat berdik?

Surxonfanning qayd etishini yaxshi ko’rdim — u asosiy nuqtani aniq ochib berdi: qarzlar transfer bozoriga ketayotgani ancha oldinroqdan boshlangan. Eslatsam, 1990-yillarning oxiridagi tranzitsiya davrida ham jamoada yangi investorlar kutib olishgan, lekin ularning kapitali yetarli emas edi. Shuning uchun daromad 120 million yevroga yetgan paytda ham transferlarga barcha mablagʻ ketardi. Bu yerda iqtisodiyotning oʻzida bir-birini oqlamaydigan jarayonlar bor edi. Qatarlik investorlar kelgach, foyda 5 baravar oʻsganmi? Ha, lekin Surxonfan taʼkidlaganidek, bu foyda asosan xalqaro savdo shartnomalari va mahalliy bozorning kengayishi tufayli boʻldi. Transfer xarajatlari esa hali ham asosiy yoʻqotuvchi edi. Men aytganimni davom ettirib aytsam: 850 million yevro qarz bilan jamoani qanday mustahkamlash mumkin edi? Transfer bozorida shunchaki oʻyinchi narxlarini koʻtarib, "tez foyda" uchun maydonga chiqib ketildi. Yana bir nuqta: Umidaabadiy aytganidek, investorlar futbolchilarga pul toʻlayotganini hisobga olishmaydi. Bu esa iqtisodiy jihatdan foydadan koʻra yoʻqotishlarni koʻpaytiradi. Qisqasi, iqtisodiyotni oʻrganib chiqadigan boʻlsak, ichki mustahkamlash oʻrniga oʻyinchilar narxlari koʻtarilib, jamoaning obroʻsi bilan maydonda koʻrsatilgan natijalarni iqtisodiy jihatdan qoʻllab-quvvatlamaydigan holatga olib keldi. Shunday qilib, Surxonfan keltirgan ma’lumotlar bilan kelishaman: iqtisodiyotda transferlarga ketayotgan kapital hamjamiyatning ovoziga qarshi boʻldi va bu jamoaning ichki iqtisodiy muammolarini hal qilish oʻrniga, ularni yanada chuqurlashtirdi.

mening davrimda psjni hamma parda ortidagi jamoa deb bilardik. 80-yillar oxiri, 90-yillar boshida — bu jamoaning iqtisodiyoti deyilibgina darhol „qarzlar“, „kreditlar“ va „mahalliy boylar“ atamalari eshitilib turardi. chunki jamoaning asosiy moliyaviy manbai oilaviy biznes edi, xuddi lokomotivdek yoki boshqa sovet yoki postsovet klublari kabi. lekin keyinroq „qoʻmondon“ laqabli qattiqqoʻllar vaqtida psj kichik g‘alabalar qila boshladi — chempionlar ligasida muvaffaqiyatlarga erishdi, lekin iqtisodiy jihatdan bu hali ham „oila kapitali bilan omon qolish“ darajasida edi. keyin esa... hamma narsa oʻzgarib ketdi. eslaganimda, 1997-yilda psjning transfer bozoridagi umumiy xarajatlari 10-15 million yevrodan oshmasdi. lekin bizning eshitishimizda ham boʻlmagan kulgili gaplar tarqalib yurardi: „agar psjda yangi investor kelsa, jamoani yana xalqaro miqyosga olib chiqadi“. lekin ularning hech biri kelmadi — qarzlar ortib borar, shunga qaramay jamoa ichidagi iqtisodiy tartibsizliklar davom etardi. va keyin — 2011-yil. qatar investorlarining kelishi bilan barcha narsa oʻzgarib ketdi. ammo bu oʻzgarishlar yaxshi tomonga emas edi. investorlar kelganidan soʻng 5 baravar foyda eʼlon qilindi, lekin bu foyda aslida xalqaro savdo shartnomalari va logotip, stadion ishlab chiqarish kabi yoʻnalishlardan kelar edi. transferlarga esa hali ham barcha mablagʻlar ketar edi. va bu yerda asosiy ziddiyat — investorlar „tez foyda“ uchun oʻyinchi narxlarini koʻtarishdi, lekin jamoani iqtisodiy jihatdan mustahkamlashga eʼtibor bermadilar. o‘sha vaqtlarda, eslaganimda, muxlislar orasida bitta savol juda ko‘p eshitilar edi: „psj nafaqat chempionlikka, balki iqtisodiy mustahkamlanishga ham erishadimi?“ ammo javoblar har doim noma’lum boʻlib keldi. shuning uchun ham endi ularning hisoblarida 850 million yevroga yaqin qarz yigʻilib qolgan. bu esa futbolchilarni sotish orqali qoplanmoqda — ammo bu ishning iqtisodiy yoʻli boʻlmasligini ham barchamiz yaxshi bilamiz. shunday qilib, mening davrimdagi psjdan boshlab hozirgi vaqtgacha klubning iqtisodiy va sport strategiyasi oʻrtasidagi ziddiyatlar hech ham oʻzgarishiga yoʻl qoʻyilmadi. ba’zilar uchun bu chempionliklarga erishish yoʻlida iqtisodiyotni qurbon qilish hisoblanadi, boshqalar esa bu iqtisodiy qulagʻlikdir. lekin bir narsaga barchamiz kelishamiz: agar psj iqtisodiy jihatdan mustahkamlanmagan boʻlsa, ularning hozirgi chempionliklari uzoqqa choʻzilmasligi kerak.

ay shundaymi, xullas, Xo’sh, bu qanday “investitsiya” ekanligini endi koʻramiz… futbolchilar bilan yuradigan yoʻlning oxiri nafaqat chempionliklar, balki iqtisodiy qulagʻlik bilan tugaydi! nafaqat 2 ta chempionlikka erishishdi, balki barcha iqtisodiyotni xalqaro transfer bozoridagi narxlarni koʻtargan holda “tez foyda”ga aylantirib yubordilar — mana shu yoʻl bilan jamoa soʻnggi oʻn yillikda oʻz tarixini qayta yozib, endi qarzlarning tik turib olmasligini hisobga olib, 850 million yevroni ovoz balandligini hisobga olmay turib, oʻyinchilarni kuniga millionlab evrolik narxlarga sotib kelmoqda. qani, bir ochko bering: yuqorida aytganingizdek, muxlislarning 73 foizi iqtisodiy strategiyaga qarshi edi — lekin investorlar oʻsha paytdagi ma’lumotlarni olgach, yana qanchalar yulduzlar uchun millionlarni cho‘ntakdan chiqarib ketaverishdi? xalqaro miqyosda futbolchilarning narxlari esa shunchaki osmonlarga yetib ketdi, chunki investorga qarab jamoaning iqtisodiyotini oʻrganmay turib, oʻzlarigina foydani koʻzdilar. va aytish kerakki, shu yoʻldan ketganlar uchun endi “hokimiyatga qaramagan donishmandlar” degan soʻzlar oʻrniga “iqtisodiy qulab tushgan korporatsiya” degandek eshitiladi!

Qisqasi, otamdan eshitardim — 2003-yil, Parijda PSGning "Parc des Princes" stadionida birinchi marta oʻyin koʻrganman. Ochiq darvoza, yomon futbol, lekin ulkan muxlislar toʻlqini… oʻshandan beri nima oʻzgardi? Jamoa har doim iqtisodiyotidan yuqori boʻlgani uchun. Mana, sizning gʻazabingizga qaramay — 2017-yilda PSJning transfer bozoridagi xarajatlari yillik daromadining 125 foiziga teng edi. Yuzlab millionlarni oʻyinchilarga sovurib yuborishdi, lekin natijada mavsum oxirida chempion boʻlishdan boshqa chora qolmadi. Qayerda iqtisodiyot? Va shu yerda asosiy nuqta: investorlar kelgunicha jamoaning iqtisodiyoti „oilaviy biznes“dan boshqa narsa emas edi — ochiq hisobotlarda oʻsha vaqtlarda yillik qarzlar 80-90 million yevroga yetar edi. Lekin 2011-yildan keyin qarzlar xuddi avtomobil kreditidek koʻpayib ketdi: „Oʻynab qoʻyaman, keyin toʻlayman“ degani edi. Natija? 2023-yilga kelib transfer bozoridagi oʻrtacha oʻyinchi narxi 25% oʻsdi — ammo bu narxlar PSJ uchun ham bir xil darajada yoʻqolib ketayotganini koʻramiz. Shunday qilib, gap shundaki — iqtisodiyotni yoʻqotgan holda chempionliklarga erishish mumkinmi? Ha, lekin uzoq vaqt davomida emas. Sababi, agar jamoaga sizning xotin-qizingizdek mehr bilan qarasangiz, uni xunuk qayiqday qoldirmasligingiz kerak.

Qatarlik investorlar kelishidan oldin ham bu iqtisodiy nuqsonda bir jonzot yoʻq edi deganimda nohaq boʻlmas. 1997-yilda transferlarga sarflangan 10-15 million yevro — oʻshalarning oʻzida ham jamoani bir necha yildan soʻng iqtisodiy qiyinchiliklarga solib qoʻyadigan investorlar kelishini orzu qilishardi. Demak, iqtisodiyotni "oila kapitali" bilan boshqarish ham oʻz-oʻzidan muvaffaqiyatli yoʻl hisoblanmasdi. Lekin keyinroq kelgan Qatarlik investorlar... ochiqchasiga aytsam, ularga ham shunday yuqorida aytganimning davomini koʻrishga ruxsat berdim. Ular ham iqtisodiyotning asosini transfer bozoridagi vaqtinchalik foyda bilan oʻrnata boshladilar. 5 baravar foyda eʼlon qilish — bu maʼlumotlarni toʻgʻri chiqarishmi yoki yoʻqmi, oʻsha paytdagi xalqaro savdo shartnomalari va logotip ishlab chiqarish orqali erishilgan edi. Transferlar uchun esa hali ham barcha mablagʻlar ketar edi, qarzlar esa avtomobil kreditidagidek koʻpayib ketdi. Muxlislarning 73 foizi iqtisodiy strategiyaga qarshi edi — bu ham menimcha, klubimizning oʻziga xos "hokimiyatga qaramagan donishmandlar"dan koʻra, iqtisodiy strategiyaning oʻzi uning asosiy muammosi ekanligini koʻrsatadi. Sababi, agar investorlar kelajak uchun, jamoani iqtisodiy jihatdan mustahkamlash uchun pulni boshqa yoʻnalishlarga yoʻnaltirgan boʻlsalar, endi ichki iqtisodiyotimizning holati boshqa boʻlar edi. Yana bir narsa: Qisqacha aytsam, oʻshalarning oʻzida ham iqtisodiyotimiz „ochiq hisobotlarda yillik qarzlar 80-90 million yevroga yetar edi“. Yaʼni, iqtisodiyotimizga boʻlgan ishonch hali ham shubhada edi. Lekin keyinroq kelgan investorlar ham iqtisodiyotni oʻylamasdan, transfer bozoridagi vaqtinchalik foydalar bilan davom etdilar. Endi esa, 850 million yevroga yaqin qarz bilan oʻynab qoʻymoqdamiz — bu esa futbolchilarni kuniga millionlab evrolik narxlarga sotib kelmoqda. Boshqacha aytganda, iqtisodiyotimizni yoʻqotgan holda chempionliklarga erishish mumkinmi? Ha, lekin uzoq vaqt davomida emas. Sababi, iqtisodiyotimiz yoʻqolib ketganda, uning oʻrniga nima qoʻymoqchimiz? Xunuk qayiqday qolib ketmaymizmi?

Ah, Pari Sen-Jermen... chempionlar jamoasi degan narsa bilan o'ynab yuribmizmi? Qani eslaymizmi, 90-yillarning oxirlarida bu yerda qandaydir "hokimiyatdan yiroq donishmandlar" o'tirardi — bas, iqtisodiyotimizni aylantirib olish uchun oilaviy biznesga tayanib, qarzlar ortib borardi. Investorlar esa kelmay turardi, kelsa ham ularning kapitali yetmasdi. 1997-yilda transferlarga 10-15 million yevro ketgan edi — o'ylab ham bo'lmasdi! Ammo natija? "Agar yangi investor kelsa, xalqaro miqyosga chiqaramiz" degan gaplar aytar, ammo hech biri kelmas edi. Endi esa Qatarliklar kelgach, barchasi o'zgardi — lekin yaxshi tomonga emas. 5 baravar foyda eʼlon qilishdi, lekin bu foyda xalqaro savdo shartnomalari va logotip ishlab chiqarishdan kelar edi. Transferlarga esa hali ham barcha mablagʻlar ketar edi! Qani, bu qanday chempionlikka yo'l ochadi? Iqtisodiyotni yo'qotib, chempionlikka erishish mumkin, lekin uzoq vaqt davomida emas — chunki xunuk qayiqday qolib ketasiz. Ochig'ini aytaman — men buni yaxshi bilaman. Mening bolaligimdagi PSJda iqtisodiyot "oila kapitali" bilan bog'lanardi, va bu ham o'z-o'zidan muvaffaqiyatli yo'l hisoblanmasdi. Qatarlik investorlar ham oʻzlarini "tez foyda" yoʻlidan ketishlariga ruxsat berdilar — va natijada endi iqtisodiyotimiz butunlay oʻz qoʻllarimizda buzilib ketdi. Demak, chempionlar jamoasi yoki iqtisodiy qulag‘lik? Iqtisodiyotni yoʻqotgan holda chempionliklar qisqa muddatli boʻladi. Chunki agar siz xotin-qizingizga mehr bilan qarasangiz, uni xunuk qayiqday qoldirmasligingiz kerak. PSJ esa hozir shunday. 🤡

Qani, Pari Sen-Jermenning iqtisodiyotini va chempionligini bir-biriga aralashtirib yubormanglar. 2011-yilgacha jamoani qandaydir "oila kapitali" bilan omon qolgan deb aytsak ham, u vaqtda ham iqtisodiyotimiz oʻzini oʻzi qoʻllab-quvvatlay olmagan. 1997-yilda transferlarga sarflangan 10-15 million yevro — oʻshalarning oʻzida ham, agar qarzlar ortib boraverishi bilan birga kelajakdagi investorlar kelmasa, jamoa iqtisodiy qiyinchiliklarga duchor boʻlishini allaqachon koʻrsatgan edi. Demak, iqtisodiyotni "oila kapitali" bilan boshqarish ham oʻz-oʻzidan hal qiluvchi omil boʻlolmas edi. Lekin keyin Qatarlik investorlar kelgach, barchasi oʻzgarib ketdi — lekin shu oʻzgarish yaxshi tomonga emas. Investorlar kelgach, 5 baravar foyda eʼlon qilishdi, ammo bu foyda aslida xalqaro savdo shartnomalari va logotip ishlab chiqarishdan kelardi. Transferlarga esa hali ham barcha mablagʻlar ketar edi, qarzlar esa avtomobil kreditidagidek koʻpayib ketdi. Muxlislarning 73 foizi iqtisodiy strategiyaga qarshi edi — bu esa klubimizning oʻziga xos "hokimiyatga qaramagan donishmandlar"dan koʻra, iqtisodiyotning oʻzidan boshlangan muammoni koʻrsatadi. Va endi asosiy savol: iqtisodiyotni yoʻqotib, chempionliklarga erishish mumkinmi? Ha, lekin uzoq vaqt davomida emas. Sababi, iqtisodiyotimiz yoʻqolib ketganda, uning oʻrniga nima qoʻymoqchimiz? Agar siz oʻz klubingizga mehr bilan qarasangiz, uni xunuk qayiqday qoldirmasligingiz kerak — lekin PSJ hozir shunday holatda.