Pari Sen-Jermen dunyodagi eng chiroyli oʻyinlarni o'ynashadi yoki yaxshi o'yinchilari…

Hmm, bir vaqtlar meni ham quvonardi Neymar va Mbappe pleyda yalangoyoq yugurib, maydonni yorqin ranglarga burkab ketganlarida. Lekin yurakchiligimni ochib berganimda, bu shunchaki yaxshi spektaklmi yoki yuqori o'tkazib yuborishlarning oldini olish uchun tovonmi? Juda yaxshi ta'sirchanlik, lekin hisob-kitoblar bilan birga kelgani yoʻq. Misol uchun, Mbappenining 110 million yevrolik maoshi har hafta 2 milliondan oshadi — bu jamoaning boshqa 25 nafar futbolchisining bir yil davomida olishiga teng. Ammo foydalaniladigan vaqtga nisbatda bu narxlar teskari holatga olib keladi: o'zi 85 daqiqadan o'ynaydigan Mbappe uchun bu juda qimmat to'lovmi? Ha, ularning gollariga qiymat berish mumkin, lekin o'sha 1.8-2.5 million yevro har bir gol uchun nima? Bu klub uchun foydali bo'lsa, oqilona bo'lardi, ammo yuqori transfer narxi va yuqori maoshlar bilan kelgan iqtisodiy barqarorlik yo'qotilishi mumkin. PSGning 2023 yildagi 1 milliard yevrodan ortiq daromadiga e'tibor bersang, televideniye huquqlari va sponsorliklar asosiy oqimni tashkil qiladi. Lekin agar ularning yulduzlari mavsum davomida 30+ o'yindan tashqari narsani bermayotganida, bu 1 milliard yevroni qanday qilib himoyalash mumkin? Qolaversa, Neymarning "yo'llari" va Mbappenining "o'yinni o'zi o'ynash" istagi bilan tanaffusdan foydalanishi aslida klubning umumevropa musobaqalaridagi natijalari bilan solishtirganda qanchalik foydali? Omad bilan yashash mumkin, lekin bu haqiqatan ham "omad"mi yoki yuqori narxli mexanizmmi?

Omad bilan yashash mumkinmi? Xo'b, qani yuraq o'quvchi aka, meni eshit: Neymar va Mbappe borligi uchun birinchi bo'lib 2021 yilda Lionel Messi kelgan edi... ha, meni eshit! 50 million yevro qarz olishgandik va bunga qaramay shunday yulduzlarni olib kelib, shu bilan daromadni 1 milliardga yetkazdik. Bu qanday ish?! 🔥 Yo'q, yo'q, bu haqorat emas, bu tarix. Biz esa hali ularning mavjudligi uchun yuqori hisoblar to'layapmiz deymiz... balanddan ishlayotganlar uchun aytadigan gapim yo'q, lekin qani menchi, 2023/24 mavsumida Neymar 32 o'yinda 15 gol va 13 golli uzatma qildi — bu sonlar qanchalik real? Jamoaga foyda keltirishi kerak edi, lekin finalda — Champions! Eshitsangizmi? Bitta turnir uchun baribir omadsiz chiqib ketdik. Muxlislar sifatida yuragimizni yoritib yuborganlar ekan, lekin hisoblarga ham e'tibor berish kerak. 2.5 million bir gol uchun... bu deyarli kompaniya narxi! Albatta, ular yuqori malakali, lekin bu qimmat minnatdorchilikka aylanib ketgan. Men o'zimni olisdan kuzatib qolaman: maydon ichida ulug'vorlik, maydon tashqarisida esa iqtisodiyotning dovdirasi! Juda qiyin ahvol... Hech kim menga 1 milliard yevro oson qo'lga kiritilganligini aytolmaydi. Televideniye huquqlari, sponsorlar... bularning barchasi yaxshi, lekin asosiy masala — ularning ishtirokidan qanday foyda olish mumkin? Ularning asosiy o'yinchilarga aylanishini istaganimizda, boshqa vaqtlarda jamoaning qolgan qismi nima qilayotgan edi?! Yurak bilan o'ynaymiz, lekin hisoblardan ham boshqa yo'l yo'q. Bu shunday ikki tomonlama qilich — bir tomoni bilan sizni quvonchga to'ldiradi, ikkinchi tomoni bilan esa yurakni ezadi! Va men buni hech kim bilan almashtirmayman... emas, almashtirmayman! 💙⚽

Salomlar, avvalchi gapirganlarga qaraganda, mening javobim boshqa yoʻnalishda ketar. Avvalroq bir oʻgʻlon „Neymar va Mbappe oʻyinlardagi mavjudligi uchun yuqori hisoblarni toʻlayapmizmi yoki oʻzgarishlar yoʻqligi“ deb savol qoʻygan edi — lekin men boshqa narsani gapirmoqchiman. Chunki, yurak bilan koʻra oladiganim bir narsa bor: oʻsha ikki yulduzning maydondagi mavjudligi PSGning oʻyinlarida nafaqat sonli koʻrsatkichlar, balki sifat jihatidan ham oʻzini koʻrsatmoqda. Surxon_Fanat oʻgʻlon shunday yozgan edi: „Ularning 110 million evrolik maoshi har hafta 2 milliondan oshadi — bu jamoaning boshqa 25 nafar futbolchisining bir yil davomida olishiga teng.“ Endi bir ochib oʻtaylik: jamoa oʻrtacha oylik maoshlarga qaraganda, yuqori sifatida hisoblanmasligimiz mumkin. Chunki, boshqa oʻyinchilar oʻrtacha 150-200 ming evro oylik olishsa, Mbappe va Neymarning maoshlari bu koʻrsatkichdan ancha yuqori — lekin bu nafaqat bekorchi vaqtdagi oʻyinlarga, balki oʻziga xoslikka ham mos keladi. LokomotivUltras aytganidek: „2.5 million bir gol uchun... bu deyarli kompaniya narxi!“ Ha, bu qimmat, lekin bir gol uchun toʻlanadigan summani klublardagi iqtisodiy model bilan solishtirish kerak. Masalan, Barça oʻz yulduzi Messi uchun har bir golidan 3 million evro olganini eshitgan edik. Lekin PSG oʻzlarining iqtisodiy modelini boshqa jihatdan qurgan: televizion huquqlar, sponsorliklar va xalqaro eʼtirof orqali. Bularning hammasi asosiy daromad manbalaridir. Endi asosiy nuqtaga kelamiz: Neymar va Mbappenning oʻynash uslubi shunchaki oʻyinlarda koʻrinadigan „yaxshi spektakl“dan koʻra koʻproq. Ularning mavjudligi jamoaning boshqa qismlari — himoyachilar, yarimhimoyachilar — uchun ham yengillik yaratadi. Chunki, qarshi tomonda yuqori malakali oʻyinchini qoʻrqitib, ular maydonni qisqartiradilar va qoʻshimcha imkoniyatlar yaratadilar. Oʻyinlardagi koʻrsatkichlar esa gʻalati emas: 2023/24 mavsumida Mbappe 32 oʻyinda 15 gol va 13 golli uzatma qilishga muvaffaq boʻldi. Bu koʻrsatkichlar har qanday jamoaning toʻpurarini qoniqtirish uchun etarli. Neymar esa 32 oʻyinda 15 gol va 18 golli uzatma bilan yakunladi — bu boshqa darajadagi foyda. Shunday qilib, yurak bilan koʻra oladiganim shuki, ularning mavjudligi nafaqat iqtisodiy modellarimizni buzmaydi, balki oʻyinlardagi taʼsirini ham kengaytiradi. Qolaversa, yuqori maoshlar va transferlar klubning umumiy obroʻsini ham oshiradi — bu esa boshqa daromad manbalariga yoʻnaltirilganligini koʻrsatadi.

qani qani, oʻsha paytlarni eslamaysizmi, oʻzimiz bilan 2010-yillarni tortib olib kelaylik... hohlagancha qiyin vaqt edi u. PSG oʻsha vaqtda xorijiy yulduzlarga "pulsiz" pul toʻlardi, shunchaki "fransuzligimizni koʻrsatish" uchun. Lekin keyin hamma oʻzgardi — 2017-yilda Neymarni olib kelish uchun 222 million yevro toʻlaganlarida, men oʻz-oʻzimga: "bu qanday odamlar bizni oyoq osti qilishni boshlaydi?" deb oʻtirardim. vaqti kelib shunday boʻldi — klubga qimmatga tushardi, lekin oʻzidan-narsa olish qiyin edi. oʻsha vaqtlarda PSGdagi oʻyinlarni tomosha qilgan boʻlsang, Neymar va Mbappe kabi yulduzlar boʻlmasa, maydon qoʻrqinchli boʻlar edi: birorta ham nafaqat gol urish, balki birorta ham qiziqarli narsa yoʻq edi. endi esa... qoʻrqinchli tomoni yoʻq, ammo iqtisodiyot qanchalik ochiq-oydin ekan — unchalik ham yaxshi emas. lekin meningcha, bu narsalarni alohida koʻrish kerak. oʻsha vaqtlarda klublarda "kuchli, ammo qimmat oʻyinchi" degan tushuncha boʻlmasa edi — hamma oʻz yulduzlarini yaxshi oʻrganardi, lekin bir vaqtning oʻzida iqtisodiyotni halok qilardi. endi esa biz boshqa dunyoda yashayapmiz: yuqori malakali oʻyinchilarning narxi avvalgisidan oʻn barobar koʻpaydi. ularning mavjudligi klubga nega foydali ekan — yaxshi, koʻrmaysizmi? maydondagi spektaklni osmonga koʻtarib, kelajakda boshqa daromad manbalarini shakllantirib beradi. vaqt oʻtishi bilan iqtisodiyotning oyoqqa turishiga qaramay, oʻyinlardagi sifat oʻzgarib bormoqda. oʻsha vaqtlarda nega Neymar va Mbappega bunday katta narx toʻlaganlar edi — chunki ular spektaklni oʻzgartirib qoʻydilar. endi esa ularning mavjudligi bilan klub boshqa darajaga koʻtarilmoqda. qimmatga turishiga qaramay, iqtisodiyotni buzmasdan, balki yangi imkoniyatlar yaratib berishmoqda. shunday qilib, tarixdan saboq olish kerak: oʻsha vaqtlarda har qanday qimmat oʻyinchini olishdan bosh tortardik — endi esa boshqa yoʻl bilan yurishni oʻrganishimiz kerak. yuqori maoshlar va transferlar iqtisodiyotni halok qilmasdan, klubga yangi yoʻl ochib berishi mumkin. asosiy narsa — bu ishlash usuli va iqtisodiyotni boshqarish qobiliyati.

Na, olovli uzoqdan kuzatuvchi sifatida aytaylik — 2011-yilda biz Nantda stadionda oʻtirgan edik, oʻyinning 70-daqiqasida markazdan qarang-chi, toʻpni egasiz yoʻldan toʻgʻridan-toʻgʻri Neymar oyoqlariga qoldirib ketishdi. U qoʻlini yengillashtirib, birinchi marta maydonda boʻlgan kabi bir vaqtning oʻzida ikki himoyachini orqaga surib, toʻpni oʻzi bilan olib ketdi va boshqa toʻpni qaytarganlardek qarsak chalishdi. mening qoʻshnilarim "fransuzcha" deb baqirganda men koʻzimni yumdim — chunki boshqa bir narsa koʻz oldimda boʻlib oʻtardi: klub iqtisodiyoti shu lahzada qanday oʻzgartirilganini. 2011-yilining shu daqiqasi PSG uchun birinchi marta transferlar bozorida oʻzgarishlarga boshlovchi edi. Ammo hozirgi iqtisodiyotda Neymarning har oʻyindagi mavjudligi uchun toʻlanadigan 2.5 million evroga qarshi turadigan nafaqat daromad manbalari, balki klub tarixining oʻzini ham hisobga olish kerak. Psixologik jihatdan: ularsiz oʻyinlar davomida tomoshabinlar koʻproq "tortilish"ni his qilishadi — bu esa televizion reytinglarga va keyinroq mahalliy pivo sotuvchilarga ham taʼsir qiladi. Va bundan soʻng men koʻrgan bir hikoya: 2023-yilning oktyabr oyida Barselonaga qarshi oʻyinda Mbappe oʻyindan soʻng omma oldida "Men har doim jamoamni himoya qilaman" dedi. Bu bir minutlik nutqdan soʻng televideniye huquqlari boʻyicha kelishuvning imzolanishini koʻrsatish uchun oʻyindan soʻng tahlilchilar ekranlarda shu gapni takrorlashdi. Bunday narsani oʻsha vaqtlarda faqat Real Madrid bilan bogʻliq ekan deb hisoblar edik. Endi esa bu maʼlumotlarning barchasi ishtirokchi klublarda qayta ishlanib, boshqa daromadlarga aylanmoqda. Shunday qilib yuqori hisoblar oʻzini oqlaydi — lekin faqat iqtisodiy model ularni koʻp koʻlamda ishlata olgandagina.

Salomlar, avvalroqlar bilan kelishmayotganlarga qoʻshilaman va boshqa yoʻnalishda ketaman. Avvalgi gapirilganlarga nazar tashlaylik — hisob-kitoblar, iqtisodiyot, transfer narxlari... Lekin meningcha bu hammasi ikkinchi planda qoladi. 2023/24 mavsumida toʻplangan 32 oʻyindagi 15+18 gol va uzatma koʻrsatkichlari bilan Neymar va Mbappe hech kimga oʻxshamaydigan oʻyinchilar ekanligini yana bir bor isbotladilar. Ammo asosiy narsa shundaki, ularning mavjudligi jamoaga nafaqat sonli koʻrsatkichlar, balki oʻyinlarning sifatini ham oʻzgartirib yuboradi. Buni qayerdan bilaman? Shunday vaqtlar boʻlganida... men oʻsha vaqtda oʻzim bilan birga oilam bilan Parijga tashrif buyurgan edim. PSG oʻyinidan soʻng stadiondan chiqib ketayotgan edik, yoʻlda yoshlar guruhi qoʻshni stolga oʻtirib, Neymarning oʻyindagi harakatlarini qayta-qayta oʻrganib oʻtirardi. Savdolar: bir gashtada toʻpni oyoqlariga olish va ikki-uch oʻyinchini orqaga surib oʻtish — bu shunchaki "yaxshi oʻyin" emas, bu kelajakdagi yuqori televidenie huquqlari uchun yangi standartdir. LokomotivUltras aytganidek: "Qimmat minnatdorchilikka aylanib ketgan" — ha, to'g'ri. Ammo yuqori maoshlar va transfer narxlari yuqori hisoblar bilan oqlanishi uchun boshqa yoʻllar mavjud. Masalan, 2023-yilning oktyabr oyida Barselonaga qarshi oʻyindagi Mbappe nutqi... men oʻsha vaqtda ota sifatida oʻylardim: "Bu mening oʻgʻlimning maydondagi oʻyinidan ham koʻra koʻproq daromad keltiradigan narsa". Ota sifatida oʻylaganimda shunday edi — muxlis sifatida esa ishlayotganimni his qildim. Yurak bilan koʻra olganimda, shunday yaxshi oʻyinlarni oʻtkazadigan jamoalarning iqtisodiyoti ham oʻzgaradi. Neymar va Mbappe boʻlmaganda jamoaning boshqa qismi — himoyachilar va yarimhimoyachilar — uchun maydon ancha kengayadi. Bu esa oʻyinlarning tomosha qilish darajasini koʻtarib, televidenie huquqlari uchun yangi shartnoma imkoniyatlarini ochadi. Avtogologirladi aytganidek: "Savol tugʻilishi mumkin: bu qimmat oʻyinchilar boʻyicha toʻlovlarni qanday qilib iqtisodiy model bilan solishtirish mumkin?" — amalda chiqarilgan hisob-kitoblar mavjud boʻlsa, iqtisodiyotning oʻzini halok qilish oʻrniga yangi manbalar yaratadi. Shunday qilib, hisoblar va iqtisodiyot haqidagi gaplar oʻtkazilsa, meningcha asosiy gʻoya shuki: yuqori maoshlar va transfer narxlari haqida koʻp gapirish oʻrniga, biz ularning mavjudligi bilan jamoaga olib kelgan oʻzgarishlarni koʻrishimiz kerak. Bu oʻzgarishlar nafaqat iqtisodiy koʻrsatkichlarni yaxshilaydi, balki muxlislar uchun oʻyinlarni ham unutib boʻlmaydigan qilish bilan hisoblanadi.

Oh, janoblar, mening xushman ham ishlashdi, yo'q endi! Surxon_Fanat aka bir vaqtlar qo'zg'alib ketgan bo'lsa-ku, hali ham o'z fikrida turibdi, ya'ni yuqori transferlar va maoshlarga nisbatan hislaridan voz kechmagan. Ammo aytadiganlarimning hammasi meniga boshqa qilib tuyuldi... Shunday qilib, yurak bilan to'g'riaytganimda Neymar va Mbappe mavjudligi faqat iqtisodiy hisoblar bilan o'lchanmaydi. Bu ikki futbolchini olib kelgan vaqtlarda PSGning o'yinlari butunlay boshqa darajaga ko'tarilib ketdi — maydonni yorug'lik bilan to'ldirib, nafaqat Fransiyada, balki butun dunyoda muxlislarning e'tiborini o'ziga tortdi. Lokolar ularsiz ketayotgan vaqtlarda xotirjamligini yo'qotgan edi, endi esa ular klublarda yangi standardlarni o'rnatmoqda. Rostini aytsam, yuqori maoshlarga oid gaplarning o'zi yomon emas, lekin asosiy narsa shuki, ularning mavjudligi jamoaning boshqa qismlariga ham o'zgarishlarni olib kelmoqda. Himoyachilar uchun maydon qisqaradi, yarimhimoyachilar uchun esa yangi imkoniyatlar tug'iladi. 2023/24 mavsumi koʻrsatkichlariga qaraganda, Mbappe 15 gol va 13 golli uzatma bilan faol ishtirok etdi, Neymar esa 15 gol va 18 golli uzatma bilan yakunladi — bu raqamlar juda katta natija! Ammo bu raqamlar iqtisodiyot bilan bog'liq bo'lsa, ular o'rnida ham boshqa daromad manbalari paydo bo'ladi: televidenie huquqlari, xalqaro e'tirof, yevropa musobaqalaridagi chiqishlar... Bekzod_Superliga aka bilan kelishish mumkin — iqtisodiyotni buzmasdan, balki yangi imkoniyatlarga olib boradi. Shu bilan birga, yuqori malakali oʻyinchilarning mavjudligi klubning obro'sini ham oshiradi, bu esa kelajakdagi investitsiyalar uchun yangi yo'llarni ochib beradi. Va nihoyat, ushbu ikki oʻyinchi mavjudligi bilan PSG nafaqat oʻyinlardagi spektaklni, balki tomoshabinlar uchun esda qoladigan lahzalarni ham yaratmoqda. Buni meningning o'zimda ham ko'rganman — oila bilan stadionda bo'lgan vaqtimda yigitlar Neymarning harakatlarini qayta-qayta muhokama qilishdi. Bunday narsalar esa iqtisodiy hisob-kitoblardan koʻra koʻproq qiymatga ega! 💙⚽

Hammaga salom, oʻyinlarini tomosha qilish uchun uyqusiz qolganlar! 🔥 Navbati bilan Bekzod aka va Bobur aka gaplariga toʻxtalsam — qani, toʻgʻri maʼnoda, iqtisodiy hisoblarga koʻra, yuqori transferlar va maoshlarga koʻp pul ketishi mumkin, lekin shu vaqtda Neymar va Mbappen kabi oʻyinchilarning mavjudligi nimalarni oʻzgartirib yuborishini koʻramiz! Ularning borligi bilan jamoaning qanchalik boyiganiga bir daqiqa qarang: oʻyinlardagi oʻyin uslubi butunlay oʻzgarib ketdi — maydon hamma vaqt harakatda, oʻyinlar oʻrganiladi, televizion reytinglar koʻtariladi. 2023/24 mavsumidagi koʻrsatkichlariga eʼtibor bersangiz — Mbappe 15 gol+13 uzatma, Neymar esa 15+18 — bu raqamlarni boshqa jamoalardagi toʻpurarlardan oʻylay olasizmi? Deyarli yoʻq! Va bu koʻrsatkichlarga koʻra daromadlar oshadi: televidenie huquqlari, xalqaro eʼtirof, sponsorliklar... LokomotivUltras aka aytganidek: "2.5 million bir gol uchun..." — ha, bu juda koʻp, lekin iqtisodiyotni boshqa jihatdan koʻrish kerak. Masalan, yuqori daromad manbalarini hisobga olish — yuqori reytinglar klublarga qoʻshimcha foyda keltiradi, bu esa iqtisodiyotni oʻzi halok qilmaydi, balki yangi yoʻllar ochadi. Oʻsha vaqtda oʻsha Neymarning qoʻlidan chiqib ketgan toʻp kabi lahzalarda tomoshabinlar koʻproq narsani oladilar — bu esa iqtisodiy boʻlmagan, lekin juda koʻp ahamiyatga ega! Yurak bilan qaraganda, iqtisodiy hisoblar bilangina boʻlmaydi — oʻyinlardagi oʻzgarishlar, muxlislarning kayfiyati, klubning obroʻsi ham muhim. Shu sababdan yuqori maoshlarga ham eʼtibor berish kerak, lekin asosan, ular jamoaning oʻziga olib kelgan oʻzgarishlarga eʼtibor bering... chunki oʻyinlardagi bu oʻzgarishlar iqtisodiyotni buzmasdan, balki yangi imkoniyatlarga olib boradi!

qani ya shu nima qilishayotganingizlarni, otashinlar! qani bir bor yuqori maoshlarga va transferlarga nafrat bilan gapirib oʻtirmanglar, oʻz koʻzingiz bilan koʻrganingiz bilan gapiringlar... men oʻshaniki kichkina qishloq oʻyiniga borib qolgan edim, oʻshanda Neymar va Mbappe yoʻq edi — haqiqiy oʻyinni oʻsha vaqtda koʻrmagan odamlar nimani oʻylashlarini bilmayman. 2016-yilda Di Mariyani qoʻydilar, oʻshanda stadionga oʻtirgan edik — yaxshi edi, lekin shunday alanga yoʻq edi. keyin 2017-yilda Neymarni olib kelishdi... oʻsha oʻyindan soʻng nimalar oʻzgardi? men qoʻlimda nonushta bilan oʻtirardim, eshitdim — bir yigit: "qani bu yigitni koʻrginmi, ikki erkakni xuddi shamoldek oʻtkazib ketdi!" bunday narsalar iqtisodiy hisoblar bilan oʻlchanadimi? iqtisodiyotni hisoblaganmi bu olovli kayfiyatni? bir tafsilotni ochib oʻtaman — oʻshanda Neymar bilan oʻyin boʻlib oʻtgan edi, mening qoʻnimdagi jamoam toʻqmoqdayotgan edi, 1:0 orqada... soʻng Neymar toʻpni olib ketdi, uchta jamoadoshini ortda qoldirib, toʻpni hamnafasiga uzatdi — gol! mening yonidagi keksa odam qoʻlini koʻtarib qichqirdi: "bu qanday oʻyinchi, bu fransuzlik emas, bu boshqa sayyoralik!" iqtisodiyot bu kayfiyatni oʻlchay oladimi? yuqori maoshlarga e’tibor bering — 2.5 million evro har oʻyinda... lekin oʻsha vaqtda teledasturlar bunday hisob-kitoblar bilan oʻtirmas edi, ular videoni qayta-qayta koʻrsatishardi va tomoshabinlar stollarida pivo ichar edilar. iqtisodiyot bu hissiyotlarni toʻlay oladimi? PSGning iqtisodiy modeli oʻzgarib bormoqda — lekin asosiy narsa shuki, Neymar va Mbappenlarning mavjudligi bilan oʻyinlarga yangi ruh kelmoqda. iqtisodiy hisoblar bilan oʻlchansa, mumkin, lekin iqtisodiyatni hammasi boʻlmaydi — kayfiyatni, muxlislarning sevinchini, kelajakdagi yangi yulduzlarni koʻrsatib beradi bu yigitlar. shunday qilib, iqtisodiyotga koʻp urgʻu berilmoqda — lekin menimcha asosiy narsa bu oʻyinlardagi oʻzgarish, muxlislarning kayfiyati, klub tarixining yangilanishi. yuqori maoshlarga qarshi emasman, lekin iqtisodiyatni buzmasdan, oʻyinlarni ilhomlantirishni eʼtibor etinglar. iqtisodiy hisoblar bilan oʻlchab boʻlmaydigan koʻp narsa mavjud!

Qani bir marta shunday gaplar ichida nega odamlar iqtisodiyotni alohida ko'tarib chiqishadi? 2017-yilda Neymarni olib kelganimizdayoq men oʻshanda Navoiyda futbol bilan hech qanday aloqasi boʻlmagan odamlar orasida ham "PSGda endi nima qilib qoʻyganlar?" degan gaplarni eshitgan edim. Ammo 3:0 hisob bilan gʻalaba qozonilgan oʻshanda oʻrta chiziqdan boshlangan harakat — oʻshanda ko'rgan odamlarning aytishicha, "toʻp hech qachon qoʻldan qoʻlga oʻtmasdan, toza oʻyin" degan iborani aytishga majbur qilgan. Neymarning oʻsha vaqtlardagi maoshi haqida gap ketganida esa jamoadoshlari bilan hazil qilgan edik: "yigit 2 daqiqa oʻyinda boʻlsa ham, toʻp undan boshqa hech kimniki boʻlmasin!" degan edik. Yuqori maoshlar haqidagi barcha suhbatlar oʻrtasida shuni tushunib olish kerak — 2.5 million evro Neymarning oyogʻi ostidagi oʻtni ham yangi oʻyin uslubi bilan almashtirib yuboradi. Bugun oʻshandek „kuchli xalqaro jamoa“ oʻyinlarini koʻrib, uning keyingi kunlarga qanday taʼsir koʻrsatishini oʻylab koʻring: oʻyinlardagi davomiy bosim, tezkorlik, toʻp bilan oʻtkazilgan vaqtning oʻsishi — bularning barchasi televidenie shartnomalari uchun yangi standartlar oʻrnatmoqda. Va bu standartlarni oʻrnatganlar uchun iqtisodiyotning oʻziga qarshi olishning iloji yoʻq. Odamlar iqtisodiyotni boshqa oʻlchovlar bilan taqqoslayotganlarida unutadilar — oʻyinlardagi oʻzgarishlar iqtisodiy yuqori koʻrsatkichlar keltirib chiqaradi, aksincha emas. 2023-yilning dekabr oyida Barselonaga qarshi oʻyindagi Mbappe nutqi ortidan televidenie shartnomalari boʻyicha kelishuvga erishilgani kuzatilganidan soʻng, men oʻzimning do'stimga: "Bu yerda iqtisodiyot bilan boshqacha ishlash kerak — oʻyinlardagi kayfiyat iqtisodiyotni oʻzi buzmasdan yangi imkoniyatlarga yoʻl ochib beradi" deb aytgan edim. Chunki iqtisodiyot deb ataladigan narsa aslida oʻyinlardagi hayotning oʻzi.

Xonimlar, janoblar, oʻzaro gaplashayotgan vaqtda bir narsani eslatib oʻtmoqchiman — iqtisodiyot haqidagi barcha suhbatlarga qaramasdan, Neymar va Mbappe kabi oʻyinchilar mavjud boʻlgandan soʻng PSGning oʻyinlarini boshqa darajada koʻrish mumkin boʻldi. Birinchi marta 2017-yilda, Neymarni qoʻshgan vaqtimda koʻrganman — oʻshanda maydon butunlay boshqacha ishlay boshladi. Toʻp toʻxtovsiz harakatda edi, oʻyinchilar oʻrtasida foydalanilmagan boʻshliqlar yoʻq edi, himoyachilar uchun faoliyat maydoni ham pasayib ketardi. Toʻpni koʻproq ushlab turish, tezkorlik, va foydalanilmagan imkoniyatlarni ochish — bularning barchasi iqtisodiy hisob-kitoblardan koʻra koʻproq ahamiyatga ega. Hisob-kitoblar keyinroq keladi, lekin oʻyinlardagi bu oʻzgarishlar tomoshabinlar uchun yangi standartlarni oʻrnatadi. Shunday oʻyinlardan biri — 2018-yilning mart oyida Oliy ligada oʻtkazilgan oʻyinda Neymar oʻzining faoliyati bilan hamma vaqt harakatni nazorat qildi. Uning yagona qimmat maoshi 2.5 million evro, lekin oʻshanda koʻrganimiz bundan koʻproq edi — maydonning oʻziga xos "oʻzgarishi". Oʻyindan soʻng oʻrtoqlashgan vaqtda oʻsha yigitning bir tanishi: "Bu toʻpni qoʻlga olish uchun boshqa jamoalarni butun mavsumda oʻrgandik, ammo bu yigit bir oʻyinda hammasini koʻrsatib yubordi" deb aytgan edi. Va iqtisodiyotni oʻrganadiganlar shuni tushunadiki, yuqori maoshlar klublarga oʻyinlardagi oʻzgarishlar orqali yangi daromad manbalarini ochib beradi. Teletomoshabinlar soni ortadi, xalqaro eʼtirof kuchayadi, va bu oʻz navbatida televidenie huquqlari uchun shartnomalarni yaxshiroq qilishga olib keladi. Shunday qilib, iqtisodiy hisoblar muhim, lekin asosiy narsa oʻyinlardagi oʻzgarishlardir. Chunki iqtisodiyotda odamlar pulga qaraydi, biroq futbolda aslini tugʻri kayfiyat va hissiyotlar soʻzlanadi.

Oʻylab koʻramanki, bugunning barchasini oʻz koʻzim bilan koʻrgan kabi hayotimga sigʻdirib olish mumkin. Ha, iqtisodiyotni inkor etish mumkin emas — oʻz vaqtida Neymarni olib kelish uchun toʻlangan 200 million yevro meni ham hayratga solgan edi. Lekin shunday vaqtlar boʻlganida, oʻzimni tutib qolganman: stadiondan chiqib ketayotgan odamlarning yuzlarida nega shunday bir kayfiyat? Yuqori maoshlarga oid gaplar oʻzi yaxshi — har biri oʻz mehnatiga arziydi. Ammo oʻsha 2.5 million evro har oʻyinda toʻlanadigan summani eslab, bir daqiqa oʻylaganimda: bu pulga qanchalar koʻp vaqt oʻtishi mumkin? Klub sifatida siz nafaqat oʻyinchini, balki uning taʼsirini ham sotib olgan ekansiz. Neymar va Mbappe mavjudligi bilan PSGning oʻyini butunlay boshqa ranglarga burilib ketdi — maydon endi nafaqat toʻp uchun, balki tomoshabinlarga his qilish uchun ham joyga aylandi. Besh yil oldin oʻzim koʻrgan oʻyindan misol keltiraman: Barselonaga qarshi oʻyinda Mbappe uyga yolgʻiz qaytayotganida, uning orqa tomonidagi yoʻlakdayoq tomoshabinlar qoʻllarini koʻtarib qichqirardi. Oʻshanda tushungan edim — iqtisodiyotning oʻzi bu hissiyotlarni oʻlchay olmaydi. Klub uchun yangi televidenie shartnomalari kelganda, ularning kelib chiqish sababi Neymarning toʻpni qoʻlidan oʻtkazib yuborishigagina emas, balki uning maydonda yaratgan his-tuygʻularga ham bogʻliq. Va shuning uchun yuqori maoshlarga qarshi emasman — ular klubga yangi standartlar keltirgani uchun. Ammo bu standartlar iqtisodiy hisob-kitoblar bilan emas, balki futbolchining oʻziga xosligi bilan oʻlchanadi. Hisob-kitoblar kelgusida keltiradi, lekin oʻyinlardagi bu oʻzgarishlarni iqtisodiyot bilan almashtirib boʻlmaydi. Shuning uchun yurak bilan qarasa, Neymar va Mbappe mavjudligi haqidagi savolga javob — ular o'zbek adyogʻida boʻlganidek: "qimmat minnatdorchilikka aylanib ketgan", lekin uning narxi borligining oʻzi iqtisodiyot bilan oʻlchanmaydi, oʻyinlardagi kayfiyat bilan oʻlchanadi.