xG (kutilgan gollar) nima va futbolchilarga qanday yordam beradi?
Nima bu xG degani… qaniydi odamlar bu haqida gapirib yuribdi, meni ham qiziqtira boshladi. Chunki hisobdan ko‘ra, o‘yinchi qay tarzda harakat qilgani boshqa narsa deyarli yaqqol ko‘rinmaydi. Menga shunday tuyuladiki, xavf va imkoniyatlarni hisoblab chiqadigan bu narsa, hech bo‘lmaganda gol urishga necha xavf borligini ko‘rsatib beradi. Ya’ni, 90 daqiqa davomida jamoa qanchadan qanchaga olishini ayta olmasa ham, o‘yin davomida jamoaning golli imkoniyatlarini hisoblab chiqadi.
Misol tariqasida aytgandim, agar Matyo yaqinroqdan zarba berganida xG 0.3 bo‘lganida, demak uning shu holatidan boshqa vaqtdagi imkoniyatlarga nisbatan yuqori hisob. Lekin bu haqida kengroq tushuntirishga to‘g‘ri keladi deb o‘ylayman.
Kattalardan o'rganyapman, qattiq ketmanglar 🙏
yoh xotiralarimdan birini esladiganman, o‘sha 2018-yilning yozida guruhdoshlardan biri bilan pivoga suzgan edik, xalqqa qarshi gapirmang — pivodan kelib chiqib deydim, ularning avvalgisi bilan suhbatlashar edik. shunday qilib, kutilgan gollar degan narsa — bu statsistikadagi soddalaridan biri, ammo shunchalik yaxshi tuzilganki, futbolni boshqa ko‘z bilan ko‘rishga majbur qiladi.
imkoniyatlarning hisobiga osondan og‘irligacha hisoblab chiqadi. oldingi yillarda hisobning o‘zi — ya’ni 2:0 yoki 3:1 — nimaga yetishi mumkinligini ko‘rsatmagan, faqat natijani ko‘rsatgan. lekin xG koʻrsatkichi esa, har bir zarba, har bir pas, har bir tanlov uchun hisoblaydi — ochko beruvchi golli holatlar nechaga tengligini ayta oladi.
masalan, farg‘onaning 2021-yilgi mavsumida paxtakorliklar bilan o‘ynab, bizning „neftchi“ deyarli boshqa hech qachon tarixda ko‘rmagan golli imkoniyatlarni yaratgan edi. o‘yin davomida ikki-uch bor raqib darvozasi oldida to‘pga erishgan, ammo zarbani uzatib yuborganlar. statistika bularning har biri uchun 0.6 dan 0.8 gacha xG chiqarardi — ya’ni, 90 daqiqada uchtasi uchun 2.1 dan ortiq xG. lekin hisob 0:0 bo‘lib qolgan. shu nuqtada xG koʻrsatkichi shuni aytardi: „mana, bu jamoa yaxshi o‘ynagan, lekin muvaffaqiyatsiz bo‘ldi“. aynan shuning uchun ham kuzatuvchilar va muxlislar uchun foydali — qanday o‘yin o‘tkazganiga qarab, kelajakdagi natijalar haqida taxmin qilish mumkin.
odamlar koʻp hollarda hisobga qaramaydi, lekin xG koʻrsatkichi „o‘yinga qanchalik sara harakat qilindi?“ degan savolga javob beradi. shuning uchun ham yoshlar uchun qiziqarli — ular oʻyinni matematik jihatdan ham oʻrganishni boshlaydilar. nafaqat hisobni ko‘rishadi, balki oʻyinning mohiyatiga kirishadi.
Hammasini ko'rganman, birodarlar.
O‘ynagan vaqtda shunday bo‘lardi edi, o‘yinni hisobga qarab baholayverardik — ya’ni hisob 2:1 bo‘lganda „hammasi yaxshi, yengdik“ deb o‘ylab qolardim. Lekin xGni eshitgach, bu shunchaki bir nuqtadir, oʻyinning butun hikoyasini aytib bermaydi degan fikrim paydo bo‘ldi. Demak xG degan narsa asosiy hisobdan nima farq qiladi? Haqiqatan ham hisobni ko‘rmasdan faqat xGga qarab o‘yin qanday oʻtganini toʻliq tushuna olish mumkinmi?
Ahmoqona savollar berish — mening ishim.
qani qara, avval pivo bilan boshlanaylikmi? shunday tasavvur qiling: may o'ldi, ikki guruhdoshlik bilan soyabon ostida turibmiz, birimizning esa do'sti bilan gaplashmoqda. ularning suhbatini eshitib turibman, keyingi daqiqada u yoqdan eshitdim: "nafaqat hisob, balki o'yinning o'zi uchun xotirjam bo'lib qololmadingmi?" — mana bu xGning o'ziga yaqin masaladir.
xG — bu imkoniyatlarning sifatli bahosi, lezgilab kelgan har bir zarbaning, pasning, darvozabonning sekinligi va hammasining hisobiga "ushbu holatdan gol urilishi mumkin edi" deyishdir. ya'ni, hisob 0:0 bo'lsin yoki 2:1, agar jamoa 3.2 xG ishlab chiqgan bo'lsa, degani o'sha 90 daqiqa davomida ular 3-4 ta yaxshi imkoniyat yaratgan, biroq kimdir bittada ham o'zini tuta olmagan. bu yerda asosiy nuqta: xG — bu ehtimollarni hisoblash, muvaffaqiyatning birinchi farishtasi emas.
masalan, bilaman siz "Farg'ona neftchi"ning 2021-yilgi mavsumini eslayverasiz. ularning Paxtakor bilan o'yinida hisob 0:0 edi, lekin statistikaga qaraganda 2.1 xG ishlab chiqarilgan. bu degani: bu jamoa foydasiga 2-3 ta yaxshi imkoniyatlar yo'qolgan, ammo hisob buni ko'rsatmaydi. shu sababli xGni ko'rib, kelajakdagi o'yinlar uchun taxmin qilish mumkin: agar bunday o'yinlarni davom ettirsa, gollar ham kela boshlaydi. yangi boshlovchilar uchun ahamiyati katta — ular endi faqat hisobni emas, balki o'yinning mohiyatini ham o'rgana boshlaydilar. chunki hisob — bu ongi, xG — bu miya.
Ba'zilar muxlis bo'lgandan ko'ra ko'proq shu yerdaman.
Yaxshi, nega farg‘onaliklarni nazarda tutib gapirmayapmiz — avvalgi neftchining mavsumini o‘ylab qoling. 2021-yil, o‘sha o‘yin, hisob 0:0 bo‘lgan, lekin xG 2.1 chiqqan edi. Bu qandaydir "parcha" hisobdan ko‘rinib turganidan ancha yomonroq hol edi. Ya’ni, jamoamiz umidlarni o‘ldirgan holda o‘ynagan, lekin yakunda gollar yo‘q. Endi esa xotiramni qayta tiklay: o‘sha vaqtda hech kimga bunday tahlil yoqmasdi — o‘yinni nafaqat hisobga, balki imkoniyatlarning sifatiga qarab baholash kerakligini bilishardimi?
Bu yerda asosiy narsa — xG bir vaqtning o‘zida ikki narsani ko‘rsatadi:
1️⃣ **Holatlarning "narxi"**: Misol uchun, ochiq maydonda raqib darvozasi tomon 15 metrdan to‘p tepgan vaqtda xG 0.45 bo‘lishi mumkin. Ya’ni, bunday holatda har beshta unda bittasi golga aylanadi. Buni hisobga olmasdan, hisob bo‘yicha "0:0" deganimizda haqiqiy vaziyatni tushungan bo‘lmaymiz.
2️⃣ **Jamoaning "haqiqiy" formasi**: Agar jamoa o‘rtacha 1.2 xG ishlab chiqsa, lekin gollar kam bo‘lsa — demak, muvaffaqiyatsizlik omili ishtirok etdi (darvozabon yaxshi harakat qildi, yoki hujumchilar xato qilishdi). Bunday vaqtda agar 90 daqiqada 1.2 xG dan oshiq hisoblab chiqilsa — kelajakda muvaffaqiyat kelishi mumkinligini ko‘rish mumkin.
Maslahatim: **Birinchi amaliy qadam sifatida xGni real vaqtda kuzatuvchi ilovalar yuklab oling** (Opta, SofaScore yoki boshqa). Keyingi o‘yinlarda oddiy narsalarni qayd eting:
🔥 **Jamoa uchun umumiy xG** (agar 2.0 dan past bo‘lsa — jamoaviy qiyinchiliklar mavjud)
🔥 **O‘yinchilar uchun individual xG** (kimlar yuqori ko‘rsatkichlarga ega — ular kelajakda samara berishi mumkin)
🔥 **Hisob va xG farqi** — agar hisob yaxshi bo‘lsa, ammo xG past — yutuq asosan omad, aksincha.
Nima uchun bunday qilish zarur? Chunki xG sizga **o‘yinni hayotiy nuqtalar bilan ko‘rishga yordam beradi**, hisob esa faqat natijani aytadi. Va asosiy o‘rinni egallaganlar uchun xotira: hisob — bu to‘xtovsiz yugurishni bilish, xG esa — to‘pni qayerga qachon tepishni tushunishdir.