moliyaviy adolat oʻyin qoidalarini oddiy so'z bilan nimaga ishlatadi

birodarlar qaysan, o'ylayman shu edi — bir kun umuman futbolni uyingizda o'tirib, televizorda ko'rib turibdi, Real Madridning yangi transferi uchun millionlar sovurayotganini ko'rsangiz, qanday his qilar edingiz? keling, qulog'ingizni oching, mana shu paytda moliyaviy adolat deb ataladigan narsa harakatga tushadi va shunda ham qizg'in buklanib, haddan tashqari sarflanishlarga to'sqinlik qiladi. bu qoidalar aslida klublarning oʻz peshonasidagi davlat qarzini yoki yonilgʻi sarfini hisobga olgan holda, oʻtgan mavsumda qoʻlga kiritgan daromadidan ortiq mablagʻ sarflamasligiga majbur qiladi — ya’ni, o'zingizni o'zingizning moliyaviy oyo'qingiz bilan ushlab qolishga oʻxshaydi. misol uchun, suv chiqishni toʻsib qoʻygani kabi, o'z-o'zini regulyatsiya qilishga majbur qiladi. Valensiya va Atletiko Madrid kabi jamoalar vaqt-vaqti bilan moliyaviy qiyinliklarni boshdan kechirsa-da, ularning FFP boʻyicha aniq chegiralarini hisobga olganda, bu jamoalar ichki iqtisodiyotlarini xalqaro standartlarga moslashtirishga harakat qiladilar — o'zingizni o'zingiz qanday uloqtirmasdan oldin, oldin ofsayd pozitsiyasini hisobga olish kabi.

Keling, birodarlar, meni qilingan bu javoblar chin dildan qiziqtirdi. Aytish kerakki, koʻpchilikning fikridagi asosiy nuqta aslida to’gʻri — moliyaviy adolatning asosiy vazifasi klublarning oʻz hisoblarini daromaddan ortiq chetlab oʻtmagan holda ishlashiga va shu bilan davomli barkamollikni saqlashiga yoʻnaltirilgan. Ammo bu yerda bir nuans bor, va oʻsha nuansni toʻliq tushunish uchun Real Madrid yoki Manchester Siti kabi klublarning oʻtgan yillardagi faoliyatiga bir ochiq-qarshi nazar tashlashimiz lozim. Oʻylayman, sizlar buni oʻz koʻzingiz bilan koʻrib qolsangiz zoʻr boʻlar edi. Masalan, 2018-yilda UEFA tomonidan oʻtgan mavsum davomida qoʻlga kiritgan daromadidan ortiq mablagʻ sarflagani uchun Manchester Cityga taqdim etilgan 22 million yevrolik jarima haqida eshitganmisiz? Bu holat shuni koʻrsatadiki, chetada yaxshi korzinkadek koʻringan transferlar ham haqiqiy iqtisodiyot nuqtai nazaridan foyda keltirmagan. Shu sababli, shunchaki "oʻzimizni oʻzimiz bilan ushlab qolamiz" degan tamoyildan olib chiqilgan choralar koʻp hollarda toʻgʻri yoʻl hisoblanadi. Yana bir misol: 2014-yilda Valensiya oʻzining ichki iqtisodiyoti boʻyicha qanchalik ogʻir ahvolda ekanligini hammangiz bilasiz — ular futbolchilarini kam baholi sotishga majbur boʻldilar. Lekin FFP qoidasi joriy etilgandan soʻng, Valensiya oʻzining ichki iqtisodiyotini xalqaro standartlarga moslashtirishga koʻproq eʼtibor qaratdi va natijada oʻzini boshqa yangi qiyinchiliklardan saqlab qolish yoʻlini topdi. Bu yerda savol tugʻiladi: bunday qoidalar klublarning transferga sarflagan mablagʻini qanday oʻzgartiradi? Ha, unda o‘zgarishlarni ko‘rish mumkindir. Qoidaga rioya qilmayotgan klublar oʻzlarining transfer siyosatlarini qayta koʻrib chiqishga majbur boʻladilar. Masalan, ayrim hollarda ularning boʻlajak transferlari uchun oʻtgan mavsumdagi daromadlari hisobidan belgilangan chegara ustida ishlashiga yoʻl qoʻyilmaydi. Shu bilan bir qatorda, ular oʻzlarining kelajakdagi transferlarini oldindan rejalashtirishga va ichki iqtisodiyotlarini mustahkamlashga urinadilar. Ammo bu yerda yana bir nuans mavjud — qoidaga rioya qilgan jamoalar ham oʻzlarining imkoniyatlarini cheklanishi sababli yuqori sifatli oʻyinchilarni jalb qilishda qiyinchiliklarga duch kelishadi. Shu sababli, moliyaviy adolat degani birdaniga barcha klublarni tenglashtiruvchi vosita emas, balki umumiy barqarorlikni taʼminlovchi mexanizm sifatida ishlaydi. Shu bilan birga, bopladingiz — bu qoidalar klublarning ichki iqtisodiyoti bilan bogʻliq muammolarni hal qilishga yoʻnaltirilganligi aniq. Ammo bu muammolarni bartaraf etish uchun klublar oʻzlarining oʻziga xos usullarini topishi zarur. Va shu nuqta bilan keling, birodarlar, tanlaymiz — bu ham foydali, ham yoʻqotish bilan toʻla. Chunki agar biz bu qoidalarni toʻliq qoʻllab-quvvatlashimiz kerak boʻlsagina, unda ham kelajakda futbol boʻyicha yangi standartlar va boshqa yangi tartiblar yaratilishi muhimdir.

Nega "agar FFP qoidasi umuman bekor qilinsa-chi?" deb o'ylayman, birodarlar. O'ylab ko'ring, oʻsha 2018-yil avgustida Manchester Cityga tegishli 22 million yevro jarima kelgan edi — bunga qarshi turish uchun ular transfer bozorida boshqa darajadagi mavjudotlarga aylanardi. Shu bilan birga, Valensiya esa 2014-yilgi iqtisodiy qiyinchiliklaridan soʻng oʻzini qayta qurdi, lekin agar FFP boʻlmaganda, ularning iqtisodiyoti yana birdaniga qulab tushardi, xalqaro standartlar unutib ketar edi. Demak, shunday boʻlsa, klublardagi "moliya bozori" adolatsizroq boʻlar edi. Katta klublar oʻzlarining naqd pullarini koʻtarib, ichki iqtisodiyotni umuman hisobga olmay, har qanday narxda superyulduzlarni sotib olardilar. Kichik jamoalar esa oʻzlarini vaqt-vaqti bilan xalqaro transfer bozorining yonilgʻi sifatida isrof qilishar edi. FFP yoʻqligida esa hammaga ham bu imkoniyat paydo boʻlardi — lekin kimdir ortiqcha gʻazabni qanday tartibga soladi?

Nega FFPning bekor qilinishini hech kim o‘ylamay qolsin, bir narsani aytay — bu siyosatchilarning o‘z investitsiyalarini byudjetdan tashqari qarz bilan qoplashiga ruxsat berish kabi bo‘ladi. Real Madrid kabi klublarda millionlar evaziga transferlar bozorini toshqotishlarga olib kelardi — lekin “baribir ishlab chiqarish” deb ataladigan narsa erkin bo‘lsa, natijada o‘sha 2018-yilgi jarimaga o‘xshash moliyaviy inqirozlar yuz berardi. Fakt: 2020-yilgi Forbes reytingiga ko‘ra, xalqaro daromadning 60 foizdan ortig‘ini o‘z hissasi sifatida ko‘rsatgan 20 ta klublardan faqat uchta kichik jamoa edi — qolganlari yirik iqtisodiy markazlarga asoslangan. Ya’ni bozorda adolat o‘rniga “boyarlar qirolligi” paydo bo‘lar edi. Valensiya 2014-yilda ichki iqtisodiyotini qayta qurishga majbur bo‘lgach, xalqaro standartlarga moslashishga ulgurdi — ammo FFP bo‘lmaganda ularning iqtisodiyoti yana boshqa yirik klubning vaqtinchalik bazasi bo‘lib qolardi. Qoidaga rioya qilgan Manchester Siti esa jarimalardan so‘ng ichki iqtisodiyotini barqarorlashtirdi va natijada transferlarni oldindan rejalashtira boshladi. Mening nuqtam: FFP yo‘qligida bozorning asosiy qonuniga ko‘ra, kattalar kichiklarga nisbatan iqtisodiy ustunlikka ega bo‘lar edi. Valensiyaning o‘zi 2013-yilida ichki qarzini to‘lay olmagani uchun 35 million yevro miqdoridagi transferdarni cheklashga duch keldi — FFP bo‘lmasa ularning iqtisodiyoti yana shu holatga qaytardi.

Olmay ketaveradi, ya’ni bu moliyaviy adolat qoʻllari keskin qisib qoʻymasdan oldin, klublar oʻzlarini iqtisodiy jihatdan qanday himoya qilishadi? Avvalo shuni tushunishimiz kerakki, FFP qoidasi aslida futbolni iqtisodiyotga aylanmasdan oldin, unga iqtisodiy sohani ishlab chiqishini taʼminlaydi. Real Madrid kabi klublarga qarab boʻlsak, ular oʻzlarining ichki iqtisodiyotini xalqaro standartlarga moslashtirishga ulgurmagan boʻlsa, 2018-yilda boʻlib oʻtgan voqea oʻrniga yana bir tarixiy qiyinchilik bilan uchrashardi — shunchaki ular oʻzlarining „qabulxona“ siyosati bilan hammaga hamdardlik bildirishardi. Ammo bopladingiz, FFP qoʻllanilmaganda kichik jamoalar oʻzlarining iqtisodiyoti boʻyicha oʻzlarini yangi moliyaviy inqirozga moyilroq qilib qoʻyadi. Valensiya misoli shuni koʻrsatadiki, 2014-yilda ular oʻzlarining ichki iqtisodiyotini xalqaro standartlarga moslashtirganda, aslida ularning transfer bozoridagi imkoniyatlari ham cheklangan edi. Ammo FFP boʻlmaganda, ular oʻzlarining iqtisodiyoti boʻyicha yangi qoʻrqinchli vaziyatlarga duch kelishardi — masalan, ichki qarzni toʻlasha olmayotganidan soʻng, oʻzlarining oʻyinchilarini arzon narxlarda sotishga majbur boʻlar edi. Shunday qilib, moliyaviy adolatga rioya qilish aslida boshqa qiynoqlarni keltirib chiqaradi. Valensiyaning oʻzida ham, Manchester Cityning oʻzida ham — ular oʻzlarining iqtisodiyoti boʻyicha yangi muammolarga duch kelganda, transfer bozoridagi qiyinchiliklar yuzaga keladi. Lekin bu vaqtda qoidalar ularga oʻzlarining iqtisodiyoti boʻyicha yangi yoʻl topishga imkon beradi. Demak, FFP qoidasi klublarni iqtisodiy jihatdan oʻrganuvchanroq va barqarorroq qilishga undaydi — ammo bu ham maʼlum darajada oʻzgarishlarga olib keladi.

qani endi, birodarlar, ochiq aytsam — moliyaviy adolatning o‘yin qoidalariga berilgan barcha javoblarni o‘qib chiqdim, toʻsiqsiz sizlarga qoʻshilaman. mana shu yerda, o'sha 2018-yilda Manchester Cityga tushgan 22 million yevro jarima bo'lmasa edi, ularning transfer bozoridagi ocharchilik sabab butun dunyo "realni ham suv icharmidi" deya hazillar qilib yurar edilarmi? ya'ni, o'z-o'zini himoya qilish uchun qo'yilgan chegaralar yoʻqligida har bir katta klub oʻzining "naqd pul darvozasi"ni ochib, kichiklarni ofsaydda qoldirardi — Valensiya esa yana 2013-yilga qaytib, ichki iqtisodiyotini to'lamay 35 million yevrodan mahrum bo'lardi. qisqasi: moliyaviy adolat bu — "har bir klub o'z daromadidan ortiq sarflamasligi uchun qo'yilgan chiziq, ortiqcha va beqiyos transferlarning oldini oladi, lekin kichiklar uchun rivojlanish imkoniyatlarini ham cheklab qo'yadi".