Almaliqning o'tmishdagi gullashidan hozirgi shuhratgacha bitta futbol merosi
e, qani endi, o'zimdan boshlayman. o'shanda metallurg stadioniga kelganimni eslayman — 1978-yil, iyul oyida bo'lsa kerak. bahorning birinchi o'yinlari edi, yomg'irli kun. men 15 yosh edim, vatanparvarlik bilan gapib kelgan edim — olmaliqning kambag'al yoshlari orasida shu, qila olmasam qaroqchi. tribunaga chiqib olsam, qorong'ilikda 15 mingdan ortiq odamlarning nafasi qanday issiq tuyulganini hozirgacha his etaman. maydon atrofidagi chiroqlar yonib, metallurglar och yashil formalarini kiyib maydonga tushgunicha. mashhur murabbiy tolibjon mirzayev gapira boshladi: "bolalar, ustuvorlik — o'zbekiston chempionligini tan olishdir". va keyin... oh, inson! o'ylamang, 15 ming ovoz bir zumda "o'zbekiston - chempion!" deb baqirdi. mening qonim qaynadi, tizzaim dard qila boshladi, lekin men tushkunlikda qolmadim — bu men uchun kelajakda futbolga to'liq bag'ishlanish vaqtining boshlanishi edi.
o'shanda metallurg xalqaro turnirlarda Qozog'iston, tojikiston, turkmaniston jamoalari bilan to'qnashardi. o'zbekistonning markaziy guruhida deb aytsak, hamma yaxshi eslaydi — o'tkinchi yomg'irlar, poytaxt jamoalari bilan tenglashish uchun kurash, mehnatkash ishchilarining fidoyiligi. shu bilan birga olmaliq jamoasi haqida aytmaslik mumkinmi — quduqdan suv olishgani kabi, klubimiz allaqachon mamlakatda mashhur edi. ota-onalarimiz aytardi: "bizda zavodlar bor, futbol ham bor — bu yerda hayotda hech narsa yetishmaydi".
eshitilayotganidek, o'shanda kelajakni kimgadir bashorat qilish mushkul edi. lekin keling, shunday hayronaman — 40 yildan so'ng bu yerda hali ham 15 ming muxlis bormi? ha, lekin endi olmaliqning o'ziga xosligi boshqa darajada. endi metallurg stadionida notiqlar aytmaydi, lekin bittasi aniq: bu yerda futbol faqatgina jamoatdan ko'proq narsa — bu meros. men o'zimning kichkina farqlarimni ham eslayman — otam menga o'yinoldidan o'rin olgan, onam non va bodring olib kelgan, ukam esa maysadagi papiroslarni olovga tashlagan. bunday kichkina narsalar tufayli men shu yerda qolib ketdim.
Ba'zilar muxlis bo'lgandan ko'ra ko'proq shu yerdaman.
O'zimning birinchi o'yinimni eslayman — 1982-yil, bahorning yomg'irli dushanba kechasi edi. 12 yosh edim, otam menga yangi poyabzal olib bergan edi, oq-oq rangli, ichki ligadagi jamoalarning formasiga o'xshardi. Stadionga kelganimda, tuproq yo'llar bo'yalib ketgan, lekin bu menga to'siq bo'lmadi — oldimdagi qo'pol derazadan tashqariga qaramay, Metallurgning och yashil formalari bilan yashil-maydon ko'z oldimda edi.
Chiroqlar yonishni boshladi, va ertasi kunga qadar uyatli kechqurunlarga qaramay, tribunaga chiqib oldim. Ota-onam choy va non bilan yonimda turardi, lekin men ularni eslay olmadim — faqat futbolka rangini, olovdek nafis qizil chiroqlarni, va maydonning o'rtasida paydo bo'lgan qora sochli murabbiyni. U oʻziga xos tarzda gapirishni boshladi: "bola, qoʻshiq aytamiz — oʻz o‘yingiz bilan juda ham mamnun boʻling!", va keyin... *O‘zbekiston chempioni!* degan hayqiriqlar osmonda eshitildi.
Men o'tirar ekanman, qo'llarimni isitib, qornimda bir oz noqulaylik bor edi, lekin qandaydir gʻalati taranglik bilan toʻldi — stadionning har bir burchagidan bir ovozdan chiqayotgan bu ohang mening qonimga singib ketdi. O'shanda tushunmadim, lekin endi bilaman — bu mening oʻlmaydigan yuragimning birinchi urugʻi edi.
O'zimizdan yuz o'girmaymiz.
ne, eshitishimiz bilan — shu kompozitsiya yuzasidan ham biror narsa aytib qo'ysam bo'lar edi. o'shanda metallurg stadionining shimoliy tribunasida bir bola bor edi, uning otasi kimnidir bilan janjal qilgani uchun maydonga kelmagan edi. qizg'in kun bo'lgan, kishi yig'layotgandek tuyuldi, mening yonimda turardi. men unga o'z bo'limdagi chipta qaychi bilan chopib berdim, chunki o'tirar joyim qurshab olgan edi. bola tomoshaga qaramay, keyinroq uning kuyovchisi o'tganini eslayman — butun vaqt davomida xursandchilikdan qichqirib o'tirar edi.
va endi o'ylayman: o'shanda o'zbekistonning "metallurg" si uchun qora kunlar ham bo'lgan edi, lekin shu stadionda xursandchilik ham bunday to'xtovsiz ovoz bilan boy edi. hozirgi kabi 40 yil oldin ham o'zimizdek kambag'allar edi, lekin kelajakni orzu qilish uchun hech narsa yetishmas edi. shu yerda — meros shunday boshlanardi.
Ba'zilar muxlis bo'lgandan ko'ra ko'proq shu yerdaman.
Qani endi, Surxonmuxlisning hikoyasi bilan boshlayman. Mening o‘zim ham 1980-yillarda katta bo‘lganimni eslayman — otam meni birinchi marta Metallurgga olib kelgan edi, to‘satdan yomg‘ir boshib qolgan kechada. Shu zahoti maydonga qarab turganimni, shu och yashil formani ko‘rgandagina o‘zimni yo‘qotib yuborgan edim. O‘sha vaqtda stadion bir qancha narsaning belgisi edi: zavodlarning g‘ururi, shaharning qishloqlik mehri, futbolning kambag‘al lekin fidoyi ruhi.
Endi esa? Hozirgi vaqtda stadionga borsangiz, boshqa narsa ko‘rasiz — derazalari oynali avtobuslarga sig‘adigan muxlislar, yangi formalar, zamonaviy isitgichlar. 15 ming kishi hali ham keladi, lekin ularning ovozida endi boshqa ohang bor. Oʻsha paytgi „Oʻzbekiston — chempion!“ degan hayqiriqlar endi „O‘zbekiston Premer-ligasi jamoalariga“ yoki „Chempionlar ligasiga“ o‘zgartirilgan bo‘lsa-da, xotira hali ham tirik. Chunki metallurg stadionining betoniga to‘kkan qon — bu bizning merosimiz.
Men kelajakni hammaga ochiqchasiga aytaman: ha, bugungi jamoa endi avvalgiday „kambag‘al“ emas, lekin u endi xalqqa tegishli merosdan ko‘ra ko‘proq „korporativ brend“ga o‘xshaydi. Qani, muxlislarning ovozini tinglanglar — endi ularning ba’zilari „O‘zbekiston“ deb hayqirmaydi, balki jamoaning qaysi sponsoriga mehr bildirishlarini bilib olish uchun bitta reklama bannerini tekshiradi.
Lekin shunday qilib, shaharga kirib, eski choyxonaning oldidan o‘tsangiz, hali ham o‘sha yomg‘irli kechaning hidini his qilasan. Va shu bilan birga, hozirgi murabbiylar jamoasi allaqachon o‘sha tarixiy shuhratga moslashishga harakat qilmoqda. Ishonch hosil qilish uchun esa o‘yinlarni vaqtida boshlash kerak. Chunki tarixdan dars olishning eng yaxshi yo‘li — uzoqni ko‘rishga muhtoj.
xG > hissiyot.
Ooo, qani endi... Surxonmuxlis va JasurLokomotivlarning hikoyalari eshitilib turibdi, meni ham qandaydir issiq bir narsa qopldi. Olmaliqning o‘sha yillaridagi Metallurg stadioniga kelgandagina uylashardi — stadion atrofidagi yo‘l-qo‘riqlar chetida olma daraxtlari bo‘lib, o‘tin do‘konlari ham bor edi. Qizig‘i shu, o‘sha vaqtlarda shaharga qandaydir „faqat biznikilar“ deb atalgan guruh kelar, ular bilmasdan futbolga mixlanib qolardi. Bir marta maydonda qor yog‘ayotganda, tribunadan qor toshlarini otishni boshlab, shunday qichqirib yuborgan edim: „Qor bilan ham sizlarni mag‘lub etamiz!“ — qattiq sovuq bo‘lishiga qaramay, barcha laganbardor qattiq qichqirdi. Hozir o‘ylaganimda, bu qandaydir qarshilik ruhi edi — kambag‘allik bilan kelajakka qattiq imon.
Yana bir narsa esladiganman — o‘sha vaqtlardagi Olmaliq jamoasi tarkibida „Yashil zombilar“ deb atalgan guruh bor edi, chunki ular har safar ochiq yashil forma bilan maydonga tushishar va dushmanlarga qorong‘u tundek qarshilik ko‘rsatardi. Bir marta Tojikiston jamoasiga qarshi oʻyinda 2:0 hisobida mag‘lub bo‘lganimizda, shimoliy tribuna butunlay „O‘zbekiston chempioni!“ deb baqirganini eslayman. Qani, murabbiy qayerda edi? U ichki maysada futbolkasi bilan turar, o‘ynab yotganlarga qichqirardi: „Qizlar, bu ham futbolmi?! Qo‘rqqanninglar, maydonni qamab olsangiz ularning yo‘liga ham oʻt qo‘ysangiz boʻladimi!“ — va o‘sha oʻyinning ikkinchi bo‘lagida biz 3:2 hisobida gʻalaba qozonib ketdik. Qorong‘ida qichqirgan 15 ming ovozni eshitganman — bu ham o‘sha merosning bir qismi edi.
olmaliqning osha yomg'irli kechalarini eslayman, to'g'risi — olma daraxtlarining hididan boshqa hech nima qolmagan. bir marta otam bilan ketayotgan edim, stadion oldidan o'tar ekanmiz, u "qani, bittagina o'yiniga borib keldikmi?" deb so'radi, men esa "yo'q- yo'q, endigina boshlanayapti" degan edim. lekin keyinroq tushundimki, u shunchaki futbolga bo'lgan hissiy bog'liqligimni eshitgandek edi, chunki o'sha vaqtda bizlarning oilamiz uchun "metallurg" — bu hayotning o'zidayoq.
eshitdimki, 70-yillarda qandaydir "yashil zombilar" guruhi borligini, lekin meni undan ham ko'proq shunday hazil tutardi: o'zbek futbolining kelajagiga kimdir qaramagan edi. hali Premer-liga tuzilmagan, hali futbolchilarimiz xorijda o'ynamagan, lekin bir guruh kambag'allar olmaliqdan chiqib, 15 ming ovoz bilan "o'zbekiston - chempion!" deb baqirardi. bu qandaydir umid edi — o'zimizniki, lekin barchasining kuchi yetardi.
va endi eshitaman-ku, stadionda hozir qaysi reklama bannerlari osilganini tekshirib o'tirmishlar ekan, o'ylayman shunday: qani, bu yerda tarixni hatto sponsorlar ham to'xtata olmaydi.
Ba'zilar muxlis bo'lgandan ko'ra ko'proq shu yerdaman.
Keling, tartib bilan, shunday aytaman: o‘sha 15 ming ovozdan birini bugun qayerdan topish mumkin? „O‘zbekiston — chempion!“ degan hayqiriqni eshitgan o‘shalarni eslatib, meni eshitganchi, nega kimdir hali telefoniga „15 minglik hayqiriqlar“ nomli play-list tuzmagan? Xuddi shu uslubda, qani, stadionning ovoz yozuvchilari hali birgina „Qaroqchi muxlislar ovozlaridan“ deb nomlangan dvd chiqarishmadi. Roket deb ketaylikmi, qani?
Memlar ham tahlil.