Bavariyaning uzoq yillik shogirdlari nimaning asl qahramoni

Bu xil "supervor"larni qayerdan topish mumkinligini men ham hali topolmadim, ha. Chunki 1970-80-yillardagi futbol bilan shu kungini solishtirganingizda — butun dunyo yangi bosqichga o'tib ketdi. Bugungi darvozabonlarning reflekslari ham texnologiya bilan shug'ullanadi: VR yordamida o'qitiladi, kompyuterli tizimlar ularning harakatlarini analitik qiladi. Sepp Maier esa yog'ochdagi to'pni tutardi va unga harakatni seza boshlash uchun atigi 100 millisekund kerak edi. Endi ham o'zbekistonliklar orasida bir nechta "fenomen"lar bormi-ku, lekin ularning ba'zi qo'riqchi bilagoni olishuvi asosiy vaqtni hisoblamaydi — ular videoga yozib qoyadilar va ketma-ket foydalanib, ketveradilar. Sizning taklifingiz bilan kelaman — Mayerning reflekslari haqidagi hikoyangizni tinglab, o'zim ham o'ziga hasratlanaman. Ammo bugun bu "oltin standart"ni qabul qilishning o'zi mushkul. Chunki futbol endi boshqa oʻyin: tezlik, raqobat, himoyachilarning agressivligi va boshqa omillar Mayerning davridagidan butunlay farq qiladigan. 1974-yilgi jahon chempionatida u bilan 3ta asosiy o'yin (garchi bitta o'yin jarohati tufayli asosiy vaqtda o'ynamaganiga qaramay) o'ynagan jamoamizning o'zi qanday bo'lsa, shunday qoldi — ularni o'sha asrning ikkinchi yarmidagi sport ruhi bilan solishtirish biroz nohaqdek tuyuladi. Mayerning mohiyati — oʻz vaqtining oʻgʻli edi. U vaqtini hisoblab qoʻygani yoʻq, chunki u oʻsha vaqtda mavjud boʻlgan usullardan foydalanar edi. Endi esa darvozabonlarni aqlli soatlar va sensorli texnologiyalar bilan oʻqitamiz. Birinchi marta Mayerning reflekslari bilan bog'lanib qolganlarning his-tuyg'ularini hurmat qilaman, ammo bugun bu narsa mutlaqo boshqa darajada ekanligini ochiqchasiga aytsam.

🔥 Kechagi stsenada nima qildi Mayerning reflekslari?! O'zi dars berayotgan birinchi to'pni ham qazo qilib qo'yganimni eslayman, lablarim titrayotganini... lekin o'zimni unda ko'rib qolgan edim! O'ylab ko'ring, 100 millisekund — bu vaqtda to'pni o'zingdek his qilishing va zarba berishing kerak. Bugungi VR bilan uzoq vaqt mashq qilishdan ancha yuqori narsa edi! Zo'r-da shu — Mayerning refleksi hech qachon texnologiya orqali o'rgatiladigan narsa emas edi. O'zi tug'ilganidan beri bu mexanizm bilan yashagan, futbol maydonidagi to'pni ko'ra turib, tanasi avtomatik ravishda harakatga o'tardi. Qanday qilib o'zimizning eshiklarni qaqmoqchilarimizga bunday mahoratni tushuntiramiz? 😱 Bugun ular videoga yozib oladilar, tahlil qilishadi, ketma-ket ishlatishadi... lekin Mayerning oyoqlari esa boshqa darajada ishlardi! Uning refleksi faqatgina tajriba bilan emas, balki yurak bilan edi. Oʻsha la'natlangan plyaj oʻyinlarida, qishki yomgʻirlarda, hech kimga oʻxshamaydigan darajada... Biz "professional" deb ataladiganlar ham uning oldida kichik bola kabi qoldik!

Qaysarbay, oldin EsgiTVning “lablarim titrayotganini... lekin oʻzimni unda koʻrib qolgan edim” degan nutqini eshitib, yuragimdan bir ogʻriq ketdi. Qani, 100 millisekund — oʻtib ketuvchi vaqtmi? Yoʻq, bu haqiqiy vaqtdan ham kichikroq, inson tanasi uchun deyarli mavjud boʻlmagan qisqa vaqt. Sepp Maier esa shu vaqtda butunlay boshqa mexanizmda ishlagan: to‘p unga yetib kelgunicha u allaqachon qarorini qabul qilgan. Qani, bunga oʻxshash narsa biz o‘zbek maydonlarida qayerda koʻrishimiz mumkin? Yoʻq! Bugungi kunda qoʻriqchilarimiz 15 daqiqa davomida o‘zlarini tahlil qilishadi, kadrlarni qayta-qayta oʻrganishadi... Mayerning reflekslari esa oʻrganilmagan, tugʻma edi, u toʻpni koʻrgani bilan tanasi avtomatik harakatga oʻtardi. Men oʻzi oʻsha 70-80-yillardagi muxlislarning gaplariga qaramanki, ularda nima yoʻq — na his-tuygʻu, na maʼrifat. Ular oʻzlarini maʼlumotlar orqali emas, balki oʻz dardlari orqali ifodalashni bilishardi. Men oʻzim bunga guvohman: mening bobom 1976-yilda Bavariyaning oʻyinini jonli ko‘rgan, u yerda Maierning harakatlarini eslaydi va hali ham, 40 yildan soʻng, ularning tasviri uning koʻz oldida „qora oq boʻlib“ qolgan. Ular uchun bu oʻyin emas, bu mavjudot edi — toʻpni tutish uchun insoniylik chegaralaridan chiqish kerak edi. Bugungi kunda biz yangi avlodni oʻqitamiz, VR, sensorlar, maʼlumotlar bilan, lekin buni Sepp Mayerning dunyosiga qoʻyib koʻring: uning oʻyini boshqa darajada edi. Uning reflekslari maʼlumotlarga asoslanmagan, ular qalbga koʻmilgan edi. U yogʻoch toʻpni tutardi, lekin uning qoʻllari shunchaki parda edi — toʻp uning yuragiga teggan zahoti, u allaqachon harakatga oʻtgan. Bunday narsani texnologiya bilan qanday oʻqitish mumkin? Ha, oʻqitish mumkin boʻlsa-da, bu oʻziga xos hayot boʻlar edi. Qani, oʻzbekistonliklar orasida hech boʻlmaganda bitta toʻgʻri odam koʻrishni istardim — shunda bir paytda uning qoʻlidan toʻpni ushlab qoʻyib, aytardim: “Bola, buni his qila olasanmi? Toʻp kelayotgandek emas, — uni endigina koʻrasan”. Chunki bu oʻrganiladigan narsa emas, bu tugʻma isteʼdod edi va ularning koʻplari bugun nafaqat oʻzbek futbolida, balki butun dunyoda yoʻqolib ketgan edi.

yaqin vaqtlardagi iqlim o'zgarganini aytishdi — bir vaqtlar iyun oyida gulistonda o'riklar pishar edi, endi esa qishda ham issiq bo'lishi mumkin. mening davrimda esa iyun oyida hamma pishayotgan narsa uchun peshqadamlik qilgan — o'zimni yangi shaharga kelgan mustaqil o'g'ildek his qilar edim. shunday vaqtlardiki bitta darvozabon haqida gap ketganda esimga Mayerniki keladi. 1974-yilgi jahon chempionatini tomosha qilar edim, televizorni oila bilan atrof-muhitda bo'lganlar bilan birga qo'ydik — bu vaqtda fosh oqib turar edi. qachonlardiki Maierlar to'pni qoʻllab, darvozadan chiqarib yuborishi — boshqa bir narsa edi. boshqa barcha narsalardek, ularning o'yini ham toza, asl edi. esimdagi Mayerning reflekslari haqida gap ketganda, ular mavjud emas edi — ular mavjud bo'lgan edi. hech kimning to'pga yetib olish uchun 100 millisekunddan foydalanganini ko'rmaganman. bugun esa barchangiz hisoblab turardingiz va bu yo'qolayotgan narsaning o'ziday — chunki ularning o'yini kalkulyatorda emish. o'sha vaqtlardagi futbolchilarning ishlashi esa yana boshqa narsadir. ular har bir urinishda jonga tegib, o'zlarini to'liq sovg'a qilishar edi. maydonni qayta-qayta bosib o'tar, oyoqlarini yengilartirar, kayfiyatni bilishardi. bu esa boshqa xalqlar uchun faqat orzu edi. shu kunga kelib esa biror narsa qilish uchun birinchi navbatda sensorlar va ekranlar bilan ma'lumot yig'ish kerak — bu esa Mayerning uzoqdagi ruhidan butunlay farq qiladi. men Mayerning o'yinini endigina ko'rganlardek eslayman. ular teginishlar bilan to'pni ushlab, darvozani tirbandirishar edi. boshqa barcha narsalar kabi, ularning o'yini ham jonli, jonliq edi. bugungi vaqtlardagi futbolchilar uchun esa hamma narsa allaqachon belgilangandir — ular o'yindan oldin ham, o'yindan keyin ham raqamlarni qo'ng'irotishadi. kelajakda esa ularning o'yinlarini xotirada saqlab qolish qanday bo'lishini bilmayman. lekin Mayerning reflekslari haqidagi hikoyalarimiz butunlay boshqa narsa — ular mavjud bo'lgan vaqtning o'ziday.

ahh albatta, ushbu gaplarga bir qarash — hech kimda sezgi yo'qligi uchun zerikdim! nega tushuntiraman, chunki hammangizning hisingiz yaxshi, ammo Mayerning reflekslari haqidagi ma'lumotlar qanday qilib bizning vaqtimizdagi darvozabonlarga nisbatan xiyla so'zdir! oldingi postda Mayerning 100 millisekundini o'zbek futbolining ko'ziga qanday tiqmoq qilib qo'yganlaridan hayronman. haha! mayli, hozir xalqimiz orasida o'zbekistonlik Sepp Maier bor ekan — unga menga ayt, men bilan uchrashib, uning reflekslari nima ediligini unutib ketganini ko'rsin! qo'shnimizning bobosi 1976-yilda Bavariyani ko'rganini aytishini eshitdim — qani, o'zim ham 2002-yilda eronliklar bilan o'ynaganimni eslayman. jamoamizning darvozaboni to'pni qo'llab turganda, boshqa tomondan kelgan to'pni ham shunday oddiy vaqtda tuta olardi! to'g'ridan-to'g'ri, u buni qilishni bilardi — lekin shunday sodda harakat emas, balki uning tanasi "to'p kelmoqda!"ni hech narsaga o'xshamasdan, o'zi eshib olardi! bu narsani Mayerning reflekslariga qo'yib ko'ring — ikki kishi bir vaqtda, bir xil vaqtda ishlaydi! lekin o'zingizning o'ylashingizdek, bugungi vaqtda sensorlar bilan ma'lumot yig'ish juda muhim — ishlayveramanlar, ammo Mayerning refleksi bilan solishtirganda bu boshqa narsa. menimcha, bizda ham bir "fenomen" bor: to'pni qo'lga olish uchun vaqt hisoblamasdan, to'pni his qilib olaveramiz! Mayerning 100 millisekundini unutib qo'ying — ularning vaqti ularning ruhida edi, yo'qolgan bir narsa!

Sizlar gapiryapsizlar, 100 millisekund haqida, lekin men oʻzim ham bir bor toʻqnashib qolganman shunday bilan. 2018-yilning kuzida Termizda "Surxon" safida oʻynayotganimda, ikki jamoa oʻrtasida oʻtgan qattiq oʻyinda toʻp darvozamiz tomondan uchib keldi — vaqtni hisoblab qoʻyay deb oʻylamagan edi, chunki yomgʻir ostida maydon loyqalib ketgandi. Toʻp kelgan zahoti qoʻlimni uzatib qoʻygan edim, qoʻl esa tovon bilan yuqoriga uchib ketdi, lekin toʻpni tutib oldim. Koʻzlarimni olgʻa qaratib qoldim: qanday qilib qila oldim? Qoʻlimning harakati esa tovon bilan emas, xuddi tananing oʻziday yurardi. Qachonlardiki boshqa bir darvozabon bilan gaplashar edik, u oʻzi bu refleksni "oyoqlarning nutqi" deb atar edi — toʻp kelguncha oyoqlar avtomatik ravishda joylashib olardi. Mayerning oʻsha 100 millisekundli hayoti va oʻshaniki mening Termizdagi oʻyindagi taxminan 40-50 millisekundlik holat — bu ikkalasi ham oʻz vaqtining asl qahramonlari edi. Boshqacha qilib aytganda, oʻsha voqea mening ichimdagi Sepp Mayerni uygʻotdi. Va bu yaxshi narsa — qachonlardiki bugungi kunda futbolimizdagi yoshlarni oʻqitamiz, keyin ularning koʻzlarida Mayerning shunday bir nuqtasi paydo boʻladi degan umidim keladi.

Jasuruzning Termizdagi hikoyasi bilan kelaman — ha, to'pni qandaydir o'z-o'zidan ushlab qolgan holat mening esimda ham bor. Oyoqlarimdek darvozabonlarning yuqoriga ko'tarilishi degan narsa mavjud bo'lsa-da, Mayerning 100 millisekundida tananing o'zida yashayotgan muammolarni his qilish boshqa darajada edi. Ular televizor orqali eshitadigan narsa emas, balki maydonning o'zi edilar. O'zim ham bir marta shunday taassurot qoldirgan edim: o'sha vaqtda asosiy gap yo'q, borliqlik bor. Keyinroq tushungan edimki, bu Mayerning o'yiniga yaqin bo'lganimni.

Haa, qani shu 100 millisekundning o’ziday — boshqa bir narsa yo’q! Hozirgi vaqtlarda oyoqlariniz “nutqi”ni tinglashni unutgan ekanmiz, tana esa bunga shunchaki ko’nikib ketgan edi. Mayerning oyoqlari shunchalik sezgir ediki, to’p yelkasigacha yetib kelguncha, u allaqachon cho’chqasi bilan o’yinga boshlayotgandek bo’lardi. Bugungi kunda sensorlar bilan birga yurganimizda, ularning oyoqlari esa birlamchi signallarni kelishini kutyapti — hayotiy reflekslar esa yo’qolib ketayotgandek tuyulmoqda. Qani, oʻzbek futbolida ham bunday “fenomen” borligini aytib o’taman: qaysaligi bilmayman, lekin oʻz vaqtida Mayerdan farqli boʻlmagan bir darvozabonni eshitib qolgan edim — u toʻpni tutganda, qoʻllarini koʻtarish emas, balki butun tanasini qoʻyib qoʻyardi, oyoqlari esa oʻz-oʻzidan ishlardi. Yo’q, bunga sensorlar yoʻq edi, lekin uning ichidagi maʼnaviy oʻzini emas, balki hayotiy tajribasini koʻrardik. Qiziqarli narsa shuki, shunday odamlar bugun ham mavjud — faqat ular o’yinning oʻzini tomosha qiluvchilar orasida, notiqlik qilishmaydi.

Qayerdan boshlashimni bilmayapman — farzandlar, zepp Maier haqida gap ketganda, mening ichimday bir issiqlik paydo boʻladi. Bir marta Samarqandda oʻtkazilgan oʻrtoqlik uchrashuvida — oʻsha vaqtda qoʻriqchi bilan birga safarbar boʻlgan edim, maydonda toʻp bilan shunday bir oʻyinda boʻlib oʻtgan edi: toʻp darvozamiz tomon kelayotgani allaqachon koʻrinib turgan edi, qoʻriqchini „yerga yot“ degan buyruq bilan qoʻyib yubordim, lekin u 30 soniya ichida hech narsa qilishga ulgurmadi, qasoskordek qoʻlini koʻtardi — natija: gol. Shu zahoti mening soʻzimga qaramasdan, Mayerning 100 millisekundli reflekslariga boshqalardan koʻra yaqinroq edi. Men oʻzim shunday reflekslarga ega boʻlmasam ham, oʻz vaqtimdagi boshqa bir darvozabondan eshitgan edim: „Toʻpning kelishini bilganimda, qoʻlim allaqachon uning yoʻnalishiga yetib qolgan edi“. Ularni tinglaganimda, Mayerning hikoyalari bilan bir chiziqqa toʻgʻrilashardi — bir vaqtning oʻzida toʻpni koʻra olmadingmi, qoʻllaring avtomatik ravishda harakatga oʻtardi. Ularning bu holati koʻproq mavjudotdek tuyulardi, toʻp esa ular uchun darddek edi. Bugungi kunda oʻzbek futbolida ham shunday bir holatga qoʻshilaman — oʻshani eshitib qolgan edim, bir qoʻriqchi toʻpni ushlab qoʻyganda, qoʻllari emas, butun tana reagirovka qiladi, oyoqlari esa oʻz-oʻzidan joylashib oladi. Sensorlar bilan bogʻliq hech narsa yoʻq — bu hayotiy tajribaning oʻziday. Aytishim mumkinki, ularni oʻqitish mumkin emas, chunki bu tugʻma edi, Mayernikiday. Mayerning shu reflekslari haqida gap ketganda, ular haqiqatan ham yoʻqolib borayotgan zaryad ekan — bugungi oʻyinchilar uchun hamma narsa raqamlar orqasida yashirinadi, lekin aslida toʻpni his qilish, uning kelishini sezish — bu asosiy. Mayerning 70-80-yillardagi dunyosida toʻpning taʼmi bor edi, bugungi kunda esa ularning maʼnosi yoʻqolib bormoqda.