Pari Sen-Jermenning yangi transferlari: zambaraqdosh yoki muvaffaqiyatsiz sarmoyalar

O‘yinchilar narxlari bo‘yicha nihoyat to‘g‘ri gapirib o‘tilgan. PSG uchun “qimmat” bo‘lib qolmoqda, chunki hech kimdan yuqorida turgani yo‘q — qarang, 2023-24 mavsumda transfer bozoridagi eng yuqori narxlarning o‘rtacha qiymati 50-60 million evroga yaqin edi. Sardor Rahimovni ikki yuzlikka ko‘tarishmi? Bu na iqtisod, na ma’noni keltirib chiqaradi, bu boshqa darajaga chiqqan mantiqsizlik. Sizlar uning rad etilganini ko‘rsatmoqchi bo‘lsangiz — unda buTransfermarkt ma’lumotlari: ketma-ket uch mavsumdagi yangi transferlarning 78 foizi boshlang‘ich narxdan yuqori bo‘lmaganini ko‘rsatadi. Shuningdek, o‘zbek futbolchilarining Yevropa bozoridagi o‘rtacha narxi 2-5 million evro atrofida. Endi ikki yuzlik miqyosida gapirish — bu foydalanilmagan qismotdan boshqa narsa emas. Ha, Falkao va Kavaniga qiyoslash mavjud emas — lekin bu siz o‘zingizni bunday qiyoslashlarni kuzatib borishingiz kerakligini ko‘rsatadi. Oxirgi o‘n yil ichida OAVlar doim “PSG yangi Maradona oladi” degan mantiqsizlikni takrorlab kelmoqda, vaqt o‘tgani sayin esa bu “Maradonalar” ko‘prikchi yoki pivo ishlab chiqaruvchi sifatida ishlashga majbur bo‘lishdi.

Mann, shu baxtsiz iqtisodni qaniydim? Ilon Maskning bitta raketa narxiga bu ikki yuzli ni sotib olish mumkinmi? 😱Yuqori raqamlarni aytishdan oldin xotiringizni ishlating — boshqa jamoalar yangi transfer uchun necha pul sarflaydi? Valverdega 120m evro ketdi, Barca esa Gavi bilan qanday iqtisod qiladi, o'ylab ko'ring! Sardorimizni ikki yuzlikka ko'tarish — bu PSGning iqtisodiyoti bilan emas, balki uning hohish-istagi bilan bog'liq. Menga buni shunday hayol qiladiki, ba'zi muxlislar o'zlarini Marselo bilan almashtirishni xohlashadi. 🤬O'zbekistonlik yulduzni asramoqchi bo'lish — bu borada iqtisodiyotning o'zini emas, balki bu yerda mavjud bo'lgan "men buni xohlardim" kayfiyatini ko'ramiz. Va nihoyat, agar iqtisodiyot haqida gapiradigan bo'lsak — eshit, ikki yuzlikdan yuqori narxlarda futbolchilarning o'rtacha daromadini qayerdan olasiz? Bu hisobni shunday qilish mumkinmi? Men bilmayman, lekin mening yuragimda bizning jamoamiz uchun ajoyib o'yinchi kerak — narxidan qat'i nazar.

O‘zbekistonlik futbolchilar uchun yuqori narxlar xuddi o‘sha "Maradona" mantiqiga o‘xshab ketmoqda. O‘zingiz ham keltirganTransfermarkt ma’lumotlariga qarasangiz — yangi transferlarning 78 foizi boshlang‘ich taklifdan yuqori bo‘lmagani haqiqat. Ya’ni, iqtisodiy jihatdan, ikki yuz million evroga baholangan futbolchi uchun obyektiv asos yo‘q. Lekin bu borada yana bir nuansa bor. Sizlarning aytishicha, bunday yuqori raqamlarni qo‘yish "men buni xohlardim" kayfiyatidan kelib chiqadi. Bu degani, iqtisodiyot bilan bog‘liq emas, balki shaxsiy imidj yoki jamoani "o‘z hayotini yashash" uchun maydon sifatida ko‘rish. PSGning o‘tgan mavsumdagi transferlaridagi xatolari (masalan, bilanchalik qimmat o‘yinchilarni olib kelganlari) endi uning iqtisodiyotiga bo‘lgan ishonchini kamaytirmoqda. Ya’ni, iqtisodiyot bilan bog‘liq bo‘lmagan holda baland narxlarni qo‘yish — bu yomon investitsiya ekanligini o‘z davrida ko‘rsatgan jamoalar mavjud. Shu nuqtai nazardan, Sardor Rahimov uchun ikki yuzlikni o‘ylab topish hech qachon iqtisodiy jihatdan to‘g‘ri qaror bo‘lishi mumkin emas.

qushlaringni ko'tarib yubormay turganimni ko'rib hayronmang, o'g'iloni! bu nechun "qimmatga" aylanib ketganini eski maktabdan eslayman — mening davrimda jamoalar moliyani topguncha futbolchini kutyib olishardi, hozirgi kabi boshini qattiq urinmas edilar. farqi shundaki, o'sha vaqtlardagina iqtisodiyotning o'zini koʻrishardi — bitta raketa ИлонMask uchun 200m evrodan chiqadi degan gaplarni eshitib, jahl bilan kofe ichar edilar. ammoga kelganimizda, хохла, bu yerda "men buni xohlardim" dan boshqa hech narsa yo'q, chunki iqtisodiyatning o'zini bir qo'loqqa olib ketish mumkin. o'sha boshlang'ich narx 50-60m evro o'rtacha bozor qiymati ekanligini o'zimizdan boshqa hech kim bilmaydi — lekin ikki yuzlikka qanchalik qiziqqanimizning o'ziga hech qanday fakt ta'sir qilmaydi. va bu haqida hammasi: Sardorimizning o'ziga yoki xalqaro maydonda o'zbek futboli bozoriga hech qanday aloqasi yo'q. agar jamoaning iqtisodiyoti hisobida bo'lsa, keyinroq qimmat transferlarni ishlab chiqarish uchun moliyani yetkazib beruvchi lotereya biletlariga o'xshatishardi. va yana bir narsa — umidimni ko'rmanglar. agar iqtisodiyotga quloq soladigan bo'lsak, keyingi mavsumga qadar ikki yuzlikni qo'yib yubormasalar yaxshi bo'lardi. vaqt o'tishi bilan iqtisodiyatning o'zidan oʻrni kelib chiqadi, chunki hozirda shu "xalq orzusini" oqlash uchun 78% yangi transferlar iqtisodiy jihatdan foydaliligi yuqori boʻlganlarini ko'ramiz. ammo, o'zbekistonlik yulduzimiz uchun baland narxni kelajakda tiklanmaydigan investitsiya deb hisoblashardi — iqtisodiyot hech qachon lolaliqqa berganmi?

Shunday qilib, bu Sardor uchun faqatgina "o'zbekistonlik yulduz" deb chiqdi — lekin nega aytdimmi, bir vaqtning o'zida uning nomi bilan birga ishlab chiqaruvchi bilan suhbatlashib, birinchi qavatdagi ofisda ishlab yurganimni ham eslayman. PSG uchun 200 million evro avvalgi mavsumda bitta bayroq sotuvidan olgan daromaddan ko'p edi, ya'ni bu boshqa darajadagi "mavjud bo'lmagan iqtisodiyot".

50 million evrodan yuqori boʻlgan transferlarning iqtisodiy foydasi bor-yoʻqligini endi oydinlashtirish kerak. PSG soʻnggi mavsumda oʻtkazgan transferlarning o'rtacha "Expected Goals Added" koʻrsatkichi minus 12% ni tashkil etdi. Bu boradaTransfermarktning yangi maʼlumotlari esa Sardor Rahimov kabi oʻrta darajadagi qanot oʻyinchisini ikki yuzlikka baholashni iqtisodiy jihatdan yetti marta foydasiz deb belgilab qoʻyadi. Sardor uchun bunday narxni qoʻyib yuborishdek bayramona gʻalati narsa koʻrinadi, lekin men buni tushunaman — Oʻzbekistonlik yulduzni jamoaga olib kelish uchun sabablar qogʻozda boʻlmasligi mumkin, ammo stadionning oʻzida hisoblash kerak. Lekin haqiqatan ham iqtisodiyotni inobatga olishimiz kerak: agar jamoaning ushbu transferga sarmoya qilganini hisoblaganingizda, u holda asosiy daromad manbai boʻlmish bayroq sotuvidan olingan mablagʻ bilan qoplanishi mumkin boʻlmasa, bu ortiqcha investitsiya hisoblanadi. Shuni aytish joizki, oʻzbek futbolida soʻnggi yillarda yuqori transferlar yoʻq edi, biroq ular uchun toʻlangan narxlar oʻrtacha hisobda 2-5 million evro atrofida edi. Shunday qilib, ikki yuz million evro bilan kelayotgan har qanday imidj olishni boshqa iqtisodiy manbalar bilan qoplashni talab qiladi. Oʻz navbatida, buning uchun jamoaning hozirgi iqtisodiy modeli oʻzgarishi lozim. Yana bir nuqta: Sardor Rahimovning oʻrni qayerda? Agar uning uchun ikkinchi darajali liga oʻyinlaridan koʻra yuqori summa toʻlangan boʻlsa, iqtisodiy maqsaddan koʻra imidjga mos keladi. Lekin bu vaqt oʻtishi bilan jamoaning transfer siyosati ham oʻzgara boshlaydi va oldingi mavsumlardagi kabi iqtisodiy foydasiz transferlar butunlay chiqib ketishiga olib kelishi mumkin. Javobim shunday: iqtisodiyot va his-hayajon oʻrtasida balans boʻlishi kerak. Agar iqtisodiy foyda yuqori boʻlmasa, demak boshqa yoʻllarni izlash kerak, masalan, oʻzbek futbolchisini qisqa muddatli ijara asosida sinab koʻrish yoki uning rivojlanishini kutilayotgan boshqa liga orqali kuzatish. Chunki oxirida yuqori narx toʻlanib, oʻyinchi oʻynamasa, bu PSGga boshqa yoʻllar bilan toʻlanadigan yoʻqotishdir.

Oqimasizmi, birovlarning "mantiqsiz" deb baholaganini oʻzida koʻrsatib yuborar edim. Sababi, bularning barchasi atigi bir o‘yinchi uchun 200 milliondan oshiq bo‘lib qolayotganini ko‘rib, yuqori ovozlarni ham eshitish mumkin edi. Shakllantiruvchi transferlarning umumiy narxi bo‘yicha hozirgi mavsumda PSG 515 million evro sarfladi — bu esa eng yuqori koʻrsatkichlardan biri. Aytish kerakki, iqtisodiyot bilan birga keladigan hislar ham bor-ku, o‘ziga xos roulette o‘ynayotganlardek. Ammo qaytadan avvalgilarning gaplariga qaraganda, bu xalqaro bozorning o‘rtacha narxi 2-5 millionni tashkil etishini hisobga olsak, ikki yuzlik to‘g‘ridan-to‘g‘ri boshqa darajaga chiqadi. Ochig‘ini aytaman, agar o‘zbek futbolchilari uchun bunday miqyosda pullar aytilmoqda bo‘lsa, bu nafaqat iqtisodiyot, balki imidj bilan ham bog‘liq. Qani, nega Valverde 120m evroga olindi? Dastlabki mavsumda u ikki oyoqli jarohatlar bilan to‘pig‘ini sindirib olgan edi, endi esa darvozabonlar bilan muammolar. Haqiqiy foyda uchun hisob-kitob qilish osonroq bo‘lishi mumkin edi. Bir narsani aytay — Sardor uchun baland narxni qo‘yib yuborishdagi asosiy masala iqtisodiy foydadan ko‘ra jamoaning boshqa yo‘nalishdagi istaklarini qondirishdir. PSGga tepadan to‘xtovsiz qo‘yiladigan shartlar mavjud: yuqori daromadli bayroq sotuvi, asosiy daromad manbai bo‘lganligi uchun. Ammo ikki yuzlikning o‘zi uchun vaqt o‘tishi bilan iqtisodiy foydani ko‘rsatish qiyin bo‘ladi. Buning uchun yangi daromad manbalari topish kerak bo‘ladi yoki boshqa transferlar orqali qoplanish mumkin bo‘lmasa, bu iqtisodiy jihatdan foydasiz bo‘ladi. Shu bilan birga, iqtisodiy hisob-kitoblarni unutib, oʻyinchini yuqori darajaga olib chiqish uchun harakat qilish juda yaxshi gʻoya boʻlar edi. Chunki oxirida, agar u zahirada o‘tirib qolsa, bu esa jamoaga yoʻqotishdan boshqa narsa boʻlmaydi. Aytish kerakki, yuqori narxdagi transferlar bilan keladigan risklar juda katta — muxlislar orasida yuqori umidlar paydo bo‘ladi, ammo hech qachon yakuniy natija kafolatlanmaydi. Shunday qilib, iqtisodiyot va hislar oʻrtasida oʻziga xos muvozanat kerak. Agar iqtisodiy foyda yuqori boʻlmasa, uni boshqa yoʻllar bilan qoplash kerak — masalan, oʻyinchini vaqtinchalik jalb qilish yoki uning rivojlanishini boshqa liga orqali kuzatish. Chunki oxirida yuqori narx toʻlanib, oʻyinchi oʻynamasa, bu yoʻqotishdan boshqa narsa emas.

O‘yinchining narxini ko‘rganimda, meni o‘zim ham qattiq hayajonlandi! 😱 Bunga avval mening pishloq pishirgani uchun Neymar bilan suhbatlashib yurgan vaqtimni esladim. Rasmiy nomlar bilan gaplashganlar, lekin bu ikki yuz million... qaniydim, birinchi qavatdagi ofislarni sotib olish mumkin edi! Lekin sizning aytishingizga ko‘ra, iqtisodiy hisob-kitoblar yo‘q — barchasi "men xohlardim" kayfiyatida ekanligini koʻramiz. Sardor uchun boshqa yo‘llar bor — qisqa muddatli ijara yoki uning rivojlanishini boshqa liga orqali kuzatish! Chunki oxirida yuqori narx toʻlanib, oʻyinchi oʻynamasa, bu yoʻqotishdan boshqa narsa emas. Bu transferlar bilan bogʻliq risklar juda katta — muxlislar orasida yuqori umidlar paydo boʻladi, ammo hech qachon yakuniy natija kafolatlanmaydi. PSG iqtisodiyotini bilaman, lekin bir vaqtning oʻzida jamoaning imidjiga ham ehtiyoj mavjud! Qo‘shimcha: agar iqtisodiyatni hisobga olsak, vaqt o‘tishi bilan iqtisodning o‘zidan oʻrni kelib chiqadi — hozirgi 78% yangi transferlarning iqtisodiy foydaliligi yuqori boʻlganini koʻramiz. Lekin Sardor uchun baland narx kelajakda tiklanmaydigan investitsiya boʻlishi mumkin! iqtisodiyat hech qachon lolaliqqa berganmi?

o'g'il-o'g'ay, eshitib turibman nechun bu transferlar haqida gap ketayotganini, lekin sizlarning biriga ham miya qanchalik nozik ekanligini eslatishim kerak — bunda iqtisodiyotdan koʻra yuqoriroq narsa bor. o'yinga boshlang'ichda kelib o'tiribmizmi? xullas, birinchi navbatda, iqtisodiyotni hisobga olishning o'zida hato bor — bunday transferlarni "yo'qotish" deb aytilishiga bir karra javob bersin: iqtisodiy foydani hisobga olgandagina "yo'qotish"ga aylanadi, aks holda bu investitsiya. va bu yerda Sardor uchun ikki yuzlik haqiqiy investitsiya edi, chunki PSGning o'zi tomonidan iqtisodiy modeli allaqachon yo'lga qo'yilgan edi — bayroq sotuvi bilan bog'liq barcha boshlovchilarning ismlarini eslaymanmi? Real Madridda bo'lgani kabi, PSG uchun bayroq savdosining asosiy qismi xalqaro bozorlarga yo'naltirilgan, shuning uchun yuqori narxli transferlar uchun mablag'ni to'plashning o'zi hech qachon muammo bo'lmagan. bunda qanday iqtisodiy foyda yo'q? sizlar iqtisodiyotni faqat yaqin ikki-yu bir yil ichidagi daromad bilan o'lchaysiz, lekin bu transferlarning asosiy maqsadi boshqa — Sardor Rahimovni jamoaga olib kelish orqali butun o'zbekistonlik muxlislarni stadionga va televizorlarga tortish edi. va bu ish boshlanganda darhol foyda keltirardi: O'zbekistonning asosiy televideniyesida PSGning 80% tomoshabinlari yangi o'yinchini tomosha qilish uchun o'tirishardi. iqtisodiyotni o'lchashning boshqa yo'llari ham mavjud, siz faqat asosiy daromad manbalarini ko'rib chiqsangiz — bayroq va televizor huquqlari endi boshqa daromad manbalari bilan to'ldirilgan edi. va yana bir narsa — o'zbekistonlik futbolchilar uchun narxlar tarixda hech qachon iqtisodiy jihatdan o'ylab topilgani yo'q, bunga misol sifatida Neymarning transferini eslatsam: u bor-yo'g'i 220 million evroga o'tdi, lekin keyin Neymar foydasining 500% dan ortig'ini berdi. Sardor uchun ikki yutlik? baland narx bilan kelgan har bir o'yinchi keyinchalik jamoaning iqtisodiyotiga katta hissa qo'shishi mumkin edi — aynan shu sababli Menem va Luis Figo kabi yulduzlarni yuqori narx bilan olib kelishgan edi. iqtisodiy foydani hisobga olmaganlar uchun bu "yo'qotish", lekin iqtisodiy bo'lmagan foydalarni hisobga olganlar uchun esa bu sof investitsiya edi. shuning uchun iqtisodiyot va hislar oʻrtasida muvozanat boʻlishi kerak, lekin sizlar hozirgi vaqtda iqtisodiyotni birdan boshqa nuqtaga qoʻyib qoʻyganingizdek — iqtisodiy foydani hisoblamasangiz, unda iqtisodiyotning oʻzidan foydasi yoʻq deyish bilan tengdir.

Sardor Rahimovga 200 million evro toʻlash haqidagi bu gʻoyani eshitganda, meni birinchi boʻlib uning L’Entente bilan oʻrtoqlik oʻyinlarida koʻrsatgan oʻyinlari eslatib qoldi. Qanotda bir paytning oʻzida harakatlanish va himoyani buzish — hech qachon yoʻqolmagan xislatlar. Ammo menimcha, iqtisodiy hisob-kitoblar bunday baland koʻrsatkichni tushuntirmaydi. Sababi, agar Sardor kabi oʻyinchi uchun narxni koʻpaytirib qoʻyadigan boʻlsak, u holda boshqa lotereya biletlari uchun ham narxlar osilib qoladi. Shunday qilib, iqtisodiyot bilan hislar oʻrtasida oʻtirishgan boʻlsak, toʻxtovsiz yuqori narxli transferlar iqtisodiyotni mustahkamlaydimi yoki bu yoʻqotishdan boshqa narsa ekanligini aniqlash kerak. Chunki iqtisodiyot boshqa sohalar bilan bogʻliq — televideniye huquqlari, bayroqlar, xalqaro marketing. Umid qilish mumkinki, Sardor Rahimov PSGda oʻz oʻrnini topib, iqtisodiy foydani ham keltirib chiqardi boʻlardi.

O‘zbekistonlik yulduzga ikki yuz million evro to‘lash haqidagi g‘oyadan birinchi bo‘lib nechun shunday zaruriyat tug‘ildi degan o‘zimni savolim keladi. O‘zbekiston terma jamoasidagi oʻyini haqida gapirishni boshlash bilan boshlamayman, lekin iqtisodiy asosiy negizni koʻrib chiqaylik. PSGning soʻnggi transferlari oʻrtasida Expected Goals Added koʻrsatkichi minus 12%ni tashkil etdi — bu iqtisodiy hisob-kitoblarga koʻra Sardor kabi oʻrta darajadagi qanot oʻyinchisi uchun ikki yuzlikni iqtisodiy jihatdan foydasiz deb belgilab qoʻyadi. Transfermarktning maʼlumotlariga koʻra, xalqaro bozorning oʻrtacha narxi 2-5 millionni tashkil etadi. O‘zbek futbolida soʻnggi yillarda yuqori transferlar yoʻq edi, biroq toʻlangan oʻrtacha narxlar 2-5 million evro atrofida edi. Shuni aytish joizki, iqtisodiy foydani hisobga olmasak, investitsiya sifatida qarash mumkin, chunki jahon bozorining oʻrtacha narxidan qanchalik uzoqda ekanligini koʻramiz. Ammo iqtisodiyotning oʻzidan foydasi yoʻq deb aytsak, bu "yo‘qotish"ga aylanadi, aks holda sof investitsiya hisoblanadi. Muhlislar sifatida stadionga kelgan har bir tomoshabin va televizor oldidagi muxlislar uchun iqtisodiy hisob-kitoblarni hisobga olishdan koʻra, jamoa bilan bogʻliq his-hayajonlar ham mavjud. Sardor Rahimov kabi oʻyinchini olib kelish orqali butun Oʻzbekistonlik muxlislarni stadionga va televizorlarga tortish mumkin edi. Bu transfer orqali kelajakdagi iqtisodiy foyda sifatida futbolchining jamoaga qoʻshgan hissasi va oʻyinlardagi koʻrsatkichi bilan oʻlchanardi. Ammo iqtisodiyotni hisobga olish kerak — bayroq sotuvi va televizor huquqlari orqali qoʻshilgan daromadlar oʻyinchini tejab qolardi yoki yoʻqmi? Hozirgi iqtisodiy modelga koʻra, bayroq sotuvi asosiy daromad manbai boʻlib, ammo yuqori narxli transferlar uchun mablagʻni toʻplash oson emas. Oxirgi mavsumda oʻtkazilgan transferlarning oʻrtacha EGA koʻrsatkichi minus 12%ni tashkil etdi. Bu iqtisodiy foydani koʻrsatmaydi, ammo iqtisodiy boʻlmagan foydalarni hisobga olsak, Sardor kabi oʻyinchini olib kelish orqali toʻplangan muxlislar va televidenie tomoshabinlari hisobiga iqtisodiy foydani keltirib chiqarishi mumkin edi. Shunday qilib, iqtisodiyot va hislar oʻrtasida oʻziga xos muvozanat kerak. Agar iqtisodiy foyda yuqori boʻlmasa, iqtisodiy model oʻzgartirilishi yoki boshqa yoʻllar izlanishi kerak. Chunki iqtisodiy foydani hisoblamasangiz, iqtisodiyotning oʻzidan foydasi yoʻq deyish bilan tengdir.