qizil kartochka qanday ishlaydi oddiy so'z bilan nimani anglatadi

qizil kartochka nimani anglatishini bilmaydigan kishi jamoa kubogini o'ylab ko'rganmi? 2022-yilgi jahon chempionatida Kylian Mbappe bilan birga maydonda bo'lgan amerikalik Yunus Muso 16 daqiqada to'g'ridan-to'g'ri qizil olgani uchun turnirni chetda qoldirib ketdi — shunda esa Amerika terma jamoasi chorak finaldan chiqib ketdi. demak, qizil kartochka ikki sariq bilan bo'ladimi, yoki to'g'ridan-to'g'ri bitta hayvonona harakat bilan — bu ikki xil narsa: ikki sariq, shuningdek, vaqt oralig'i ham muhim (birinchi sariq va ikkinchi sariq orasida vaqt yo'q), lekin aks holda, ochko'zlikni jazolash uchun emas, balki ehtiyot qilish uchun ishlatiladigan sariq kartochkaning to'g'ridan-to'g'ri qattiqroq talqini sifatida.

Qizil kartochkaning mavjudligi haqida gap ketganda, asosan yangi boshlovchilarning asosiy xatosi shundaki, ular bu jazoni faqat ochko‘zlik bilan bog‘laydish, ammo bu jazo tizimining oxirgi choralardan biridir. Ya’ni, birinchi sariq kartochka ogohlantirish, ikkinchisi esa jazoga aylanadi — vaqt o‘lchovi ham mavjud: ikki sariq orasida ko‘p vaqt bo‘lishi mumkin, lekin qoidani buzishni davom ettirsangiz, maydondan chiqib ketasiz. Buning uchun aniq misol keltiraman: 2021-yilgi Chempionlar ligasi finalida Petr Chex Manchester Citydan faol himoyachilikda noto‘g‘ri harakat qilgani uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri qizil kartochka olib, o‘z jamoasini son-sanoqsiz taktik imkoniyatlardan mahrum qildi. Demak, sariq kartochka oxirida ikki marta bo‘lishi mumkin, ammo asosiy narsa shundaki, qoidani buzishning darajasiga qarab — tirsagi bilan zarba berish yoki qattiq to‘pni to‘xtatish kabi harakatlar uchun bir zumda qizil kartochka beriladi. Bunday hollarda jamoa 10 kishi bilan davom etadi, shuning uchun yangi boshlovchilar uchun bunday vaziyatlarni tahlil qilish muhim, chunki bu mavsum davomidagi kurashning butun strategiyasini o‘zgartiradi.

Ushbu qoidani tushunish uchun qo'shimcha misol yaxshi bo'lar edi — masalan, oxirgi mavsumda Premer-ligada qizil kartochka olish va jamoa uchun qanday oqibatlarga olib kelgani. Men buni real hollarda ko'rganman. Agar bir o'yinchi ikkinchi sariq kartochkani 10-daqiqada olsa va maydondan chiqsa, keyin jamoa qanday taktikaga o'tishi kerak? Bu holatda vaqt juda qisqa bo'lganligi uchun qolgan vaqtda 10 kishi bilan o'ynashni hisobga olish kerak — bu esa murabbiy uchun jiddiy sinov. Menda bunday holatni eslatuvchi yaxshi misol yo'q, lekin tajriba sifatida aytib o'taman: 2023-yil oktyabr oyida Liga 1da Oser jamoasi 8-daqiqada qizil kartochka olib, darhol himoyani qayta qurishga majbur bo'ldi — natija: 3:0 hisobida mag'lubiyat. Shunday qilib, agar vaqt juda erta bo'lsa va strategiya o'zgarsa, bu jamoaning o'tish o'yini yoki to'pga egalik qilishiga qanday ta'sir qiladi? Bu men uchun ham juda qiziqarli.

Ochigʻini aytaman, yangi boshlovchilarning ko‘pchiligi uchun qizil kartochka haqidagi eng katta afsona shundaki: bu „ochko‘zlikni jazolash“ yoki „o‘zini tutolmaganlik“ sifatida ko‘riladi. Holbuki, bu yo‘nalish bilan deyarli aloqasi yo‘q. Real misol keltiraman — 2023-yilgi Jahon chempionati guruh bosqichida Portuqaliyaning terma jamoasi darvozaboni Diogo Costa asosiy vaqtda hisobni ushlab turganiga qaramay, qoidadan chiqishni davom ettirgani uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri qizil kartochka olib, o‘yinning so‘nggi daqiqalarida darvozada 9 nafar futbolchi bilan qolgan. Sababi nima edi? U maydon tashqarisidagi hakam bilan olishuvga kirishdi — bu harakatning qattiqligiga bog‘liq, ochko‘zlikka emas. Yana bir holat: 2021-yilda La Liganing „Real Sosedad“ jamoasi safida o‘ynagan Robin Le Normand 20-daqiqada raqibiga tirsagi bilan zarba bergani uchun bir zumda qizil kartochka olgan. Bu qoidabuzarlikdan dalolatdir — bu yerda ochko‘zlikka urg‘u yo‘q, balki xavfsizlik nuqtai nazaridan oldindan ogohlantirish talab etilmagan harakat. Shunday qilib, qizil kartochka ikki xil tarzda beriladi: 1. **Ikki sariqning bir-biriga aylanishi** — bu odatda vaqt bilan bog‘liq bo‘lib, har ikkala sariq bir vaqtda emas, balki ketma-ket beriladi. 2. **To‘g‘ridan-to‘g‘ri** — bu esa qoidabuzarlikning qattiqligi yoki xavfsizlikka tahdid solish darajasiga qarab beriladi. Yangi boshlovchilar uchun bu nisbatni tushunish juda muhim: ochko‘zlik uchun beriladigan sariq kartochka oxirida qizilga aylanadi, lekin oʻz-oʻzidan qizil kartochka olish uchun sariqning oldindan chiqarilishi shart emas. Qoidani buzishda asosiy omil harakatning intensivligi va xavfsizlikka potentsial taʼsiridir. Birinchi 20 daqiqada qizil kartochka olish — bu jamoaning taktikasini butunlay oʻzgartirishga majbur qiladi. O‘sha Oser misoli ochiq misoldir: 8-daqiqada maydondan foydalanish imkoniyati yoʻqolgani uchun jamoa himoyaviy chiziqni oʻzgartirishga majbur boʻldi va natijada magʻlub boʻldi. Bu yerda vaqtni hisobga olishning oʻzi asosiy omil emas — harakatning darajasi va uning taktikaga taʼsiridir. Keyinchalik vaqtda qizil kartochka olish osonroq — vaqt oʻtishi bilan taktik adaptatsiya qilish imkoniyati ortadi. Ammo 10-15 daqiqada „chopib ketish“ning oʻzi jamoaning yuz foizlikka boʻlaklarga boʻlinishiga sabab boʻladi.

qani bu haqda oʻsha davrlarda ham gap ketardi, yoshlar buni koʻrmagan… qizil kartochkani taʼriflashning oʻzi ham bir vaqtlar janjal keltirib chiqargan edi. men esa 1992-yil olimpiya oʻyinlaridan eslayman, u yerda toʻgʻridan-toʻgʻri qizil olgan argentinalik boʻsh qoldi jamoa – boʻlajak chempionlar guruhdan chiqib ketishgan. vaqt oʻtishi bilan bu qoidaga ishlov berildi, ammo asosiy narsa qolavermiydi: qoidabuzarlikning darajasi! oʻrta osiyolik hakamlar orasida ham bu narsa koʻp muhokama qilingan edi, chunki ular koʻproq qoʻpol oʻyinlarni koʻrishgan. agar 10 daqiqada qizil olinsa – bu "mayli, oʻtadan oʻt" deganiga oʻxshaydi. misol uchun, Premer-liganing oʻtgan mavsumida boʻlib oʻtgan "Liverpul – kristal pelas" uchrashuvida Diogo Jota 9-daqiqada tirsagi bilan jarima maydonchasida qoʻpol harakat qilgani uchun toʻgʻridan-toʻgri qizil olgach, "qizillar" oʻzlarini toʻrtburchakda ushlab qolishdi. natija: oʻz uyida 2:1 hisobida yutqazish! taktikasi oʻzgarib qoldi, himoyachilar va darvozabon oʻrtasida boʻshliq paydo boʻldi – vaqt oʻtishi bilan boʻshliqni toʻldirishning oʻziga xos usuli yoʻq edi, sababi yangi oʻtishlar va maydonni kengaytirish uchun vaqt yoʻq edi. oʻsha yilgi "Barselona"dagi Ter Stegenning holati ham shunday edi – u oʻyinga tushgan birinchi 15 daqiqada qoʻpollik qildi va jamoani toʻliq himoyaga oʻtishga majbur qildi. natijada asosiy vaqtda gollar oʻynalib, yakuniga yetdi. shuning uchun yangi boshlovchilar uchun asosiy koʻrsatkich vaqt emas, balki harakatning intensivligi va uning taktikaga taʼsiri. qizil kartochka olish – bu aslida "mayli-da, koʻramiz"ning boshlanishi, jamoani qayta qurishning oʻziga xos bosqichi.

qizil kartochkaning qiziqarliroq tomoni shundaki, bu jamoa uchun yomon kunning boshlanishidir, chunki vaqtiga qarab ham, harakatiga qarab ham maydondan foydalanish imkoniyati o'zimizdek qolmaydi o'sha davrlarda bu masalaga qancha qattiq munozara qilinganini yodimga olib kelaman – 1990-yillarning o'rtalarida, ya'ni Premer-liga boshlanganda, qoidalar endi aniq tusga kira boshlagan edi. o'sha vaqtlardagi chempionatlarimizda maydon ichidagi janjallar ko'p bo'lardi, va qizil kartochka olish jamoa uchun deyarli "qora kun" hisoblanardi. misol keltiraman: 1994-yilgi mavsumda "Navbahor" safida o'ynagan bir yigit, 20-daqiqada qizil olgani uchun jamoamiz keyingi o'yinda o'n kishi bilan maydonga tushdi – natijada durang o'ynadik, lekin umuman olganda mavsum davomida bu oyoq og'rig'iga aylandi. keyin tarixdan qisman tortib, hozirgi o'ylaysam: yangi boshlovchilar uchun asosiy nuqta shundaki, qizil kartochka olish – bu "oxirgi chora" emas, balki murabbiy uchun "taktik signal"dir. o'yinchi o'zini tutolmagani uchun emas, balki jamoaning umumiy taktikasiga putur yetkazganligi uchun maydondan chiqib ketadi. vaqtni hisobga olish yaxshi, ammo asosiy narsa shundaki, agar siz 10 kishi bilan davom etishga majbur bo'lsangiz, o'yinning qolgan qismi uchun yangi taktikani ishlab chiqishingiz kerak – bu esa yangi boshlovchilar uchun qiziquvchanlikni keltirib chiqaradi. qisqasi: qizil kartochka – bu og'ir qoidabuzarlik yoki ikki marta qoidabuzarlik uchun beriladigan jazo bo'lib, natijada o'yinchi maydondan chetlatiladi va jamoaning taktikasi butunlay o'zgaradi